Tip 2 diyabet tedavisi için geliştirilen GLP‑1 analogları, obezite tedavisinde de etkili olmasından dolayı tıp dünyasında çığır açtı. Bu ilaçlar, kilo kaybını hızlandırırken kas kaybı, sahte ilaç tehlikesi ve tedavi bırakıldığında kiloların geri alınması gibi riskleri de beraberinde getiriyor. Bu nedenle kalıcı yaşam tarzı değişikliği ve hekim kontrolü büyük önem taşıyor.

Glukagon Benzeri Peptid‑1 (GLP‑1) ve dual GIP/GLP‑1 reseptör analogları, başlangıçta tip 2 diyabet tedavisi için tasarlanmıştı. Ancak sağladıkları belirgin kilo kaybı sayesinde obezite tedavisinde yeni bir dönemin kapısını araladı. Popülerlikleri, sosyal medya kaynaklı abartılı beklentiler ve estetik kaygılarla ilaç istismarı riskini artırdı. Bu gelişme, obeziteyle mücadelede doğru stratejilerin belirlenmesi açısından kritik bir zorunluluktur.

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) obeziteyi kronik, ilerleyici bir metabolik hastalık olarak tanımlıyor. DSÖ verilerine göre dünyada 1 milyardan fazla insan obeziteyle yaşıyor. Türkiye'de ise erişkin nüfustaki her üç kişiden biri klinik olarak obezite hastası, diğer bir üçte birlik kesim ise fazla kilolu sınıfında yer alıyor. Bu durum, Türkiye'yi Avrupa'da obezite görülme sıklığı ve hastalık yükü açısından en üst sıradaki ülke konumuna getiriyor.

Obezitenin ve ilişkili kronik hastalıkların küresel ekonomiye ve sağlık bütçelerine yıllık doğrudan faturası 2 trilyon doları aşıyor. Bu büyük klinik kriz, medikal tedavilere yönelik benzeri görülmemiş bir küresel talep doğuruyor. Uluslararası farmakoekonomi raporlarına göre yeni nesil ilaçların obezite için reçete edilme ve temin edilme bütçesi yıllık 66 milyar doları aşıyor. 2030 yılına kadar bu harcamanın 200 milyar dolara ulaşması bekleniyor.

Bilim dünyası, GLP‑1 ve GIP/GLP‑1 reseptör agonistlerini obezite tedavisinde son 20 yılın en önemli bilimsel gelişmelerinden biri olarak değerlendiriyor. STEP ve SURMOUNT klinik araştırmaları, semaglutid ve tirzepatid gibi haftalık enjekte edilen etken maddelerin beyindeki iştah merkezine etki ederek doygunluk sağladığını, mide boşalmasını geciktirdiğini ve zihinsel yeme odakını susturduğunu gösteriyor. Klinik veriler, semaglutid uygulanan hastalarda ortalama yüzde 15, tirzepatid grubunda ise vücut ağırlığında yüzde 21'e varan bir azalma sağlandığını ortaya koyuyor.

DSÖ, yetişkinlerde obezitenin uzun dönemli yönetimi için GLP‑1 tedavilerine ilişkin küresel bir kılavuz yayımlayarak bu ilaçları tıbbi bir tedavi yöntemi olarak resmen kabul etti. İlaçlar kilo kaybının ötesinde kalp krizi ve inme riskini de yüzde 20 oranında azaltıyor, böylece kalp damar sağlığı açısından da koruma sağlıyor.

Amerikan Gıda ve İlaç Dairesi ile Avrupa İlaç Ajansı onaylı GLP‑1 analoglarının güvenlik profili geniş kitlelerde kanıtlanmış olsa da, bu durum ilaçların herhangi bir risk taşımadığı anlamına gelmiyor. En sık karşılaşılan yan etkiler bulantı, kusma, ishal ve kabızlık gibi mide-bağırsak sistemi reaksiyonlarıdır ve hastaların yaklaşık yüzde 10'unda tedavinin yarım bırakılmasına neden olur. Hızlı kilo kaybı sırasında kaybedilen kilonun yüzde 20 ila 30'unun kas dokusundan, yani sarkopeni yoluyla gitmesi kritik bir risk oluşturur.

Yeterli protein alımı ve direnç egzersizleri yapılmazsa, metabolizma hızı düşer ve bireyler zayıf ancak metabolik olarak sağlıksız bir vücut yapısına bürünürler. Nadir vakalarda safra kesesi taşları, pankreas iltihabı ve mide felci gibi komplikasyonlar görülebilir.