Yasal sistemde, göçmenler ve hapis hayatı yaşayan kişiler tarafından yaratılan sanat, hem terapi hem de büyük katliamların kanıtı olarak kullanılabilir.
Enayet Khan, 2017 yılında Myanmar'dan kaçtı. Üç gün boyunca ağaçlık alanlar ve tarlalar arasında, alevlerin ardında kalan köylerden köye geçerek, ailesiyle birlikte ilerledi. Her durakta güvenlik geçiciydi – sabah olduğunda o köy de yanıyordu. Kendi evi zaten kül olmuş, kaybedilen her şey için yas tutacak zaman yoktu. Silahlı askerler hızla ilerledi ve Khan, önünde insanları ateşle vurulurken gördü. Amaç basitti: Myanmar'dan çıkış yolu bulmak için yeterince uzun süre hayatta kalmak. Ailesinin on üyesi birlikte kaçtı; yol boyunca üç kişi yaralandı. Sonunda sınırları Bangladeş'e geçtiler.
“Her şeyi kaybettim,” diye telefonla konuşurken Khan, “ev, belgeler, mülk, güvenlik duygusu.”
Khan, Cox's Bazar, Bangladeş'e yerleşti; burada neredeyse bir milyon Rohingya mülteci bulunuyor. Rohingya halkı, Myanmar'ın ardışık hükümetleri altında yüzyıllardır ayrımcılık ve baskı gördü. 1982 yasasıyla vatandaşlıklarından mahrum bırakıldı ve dünyanın en büyük vatansız gruplarından biri haline geldi. Çoğu, 2017'de insanlığa karşı suç ve soykırım eylemlerinden kaçmak için kaçtı.
Kamplarda, Khan, gördüğü katliamları işlemek için resim ve çizim yapmaya başladı: yanmış evler, kaçan aileler ve idamlar. Zamanla, diğer göçmenleri de aynı şekilde eğitmeye başladı, Rohingya Sanat Kulübü (RAC) kurdu ve görsel hikaye anlatımını ifade ve direniş biçimi olarak teşvik etti.
Khan, çatışma ve şiddetin deneyimlerini kaydeden birçok göçmen arasında yer alıyor. Hukuki uzmanlara göre, bu tür çalışmalar sorumluluk çabalarında rol oynayabilir; tanıklıkları iletmek, hayatta kalanların hesaplarını doğrulamak ve hatta büyük katliamların kanıtı olarak yasal süreçlere dahil olmak için kullanılabilir.
Toplamda 117,8 milyon kişi dünya çapında zorla yerinden edildi; bu sayı 12 yıl boyunca yükseldi. Soykırım, insanlığa karşı suç ve savaş suçlarının soruşturması ve kovuşturması, Avrupa Birliği içinde arttı; 2016 ile 2021 arasında yeni davalar %44 oranında yükseldi. Bugün, daha fazla yerinden edilmiş kişi, uluslararası mahkemelere başvurarak sorumluları hesap verebilir kılmak için çaba gösteriyor; bu talep artışı, Uluslararası Ceza Mahkemesi (ICC) tarafından “büyük ölçüde” olarak tanımlandı.
Birçok hukuk savunucusu için, sanat bu talebi karşılamanın bir yolu haline geldi.
Antonia Mulvey, Legal Action Worldwide'in yürütme direktörü ve eski Birleşmiş Milletler araştırmacısı, Myanmar ordusunu 2017'de Rohingya topluluklarına karşı soykırım suçlamasıyla yargılayan Uluslararası Adalet Mahkemesi davasında kanıt olarak sanat eserlerini topladı. O, Rohingya halkının, özellikle kadın ve çocukların yüksek okuryazarlık eksikliği nedeniyle geleneksel ifadeleri kaydetmenin zor olduğunu belirtti. Bu bağlamda, çizimler, onların tanıklıklarını iletmek için hayati bir yol haline geldi.
