Orta Doğu’daki jeopolitik gerilimlerin ardından dünyanın en stratejik ticaret güzergahlarından biri olan Hürmüz Boğazı’nın sevkiyata kapanması, küresel tarım sektörünü doğrudan etkiledi. Yaşanan arz krizleri, tarımsal üretimin en kritik girdisi olan gübre fiyatlarında hızlı bir tırmanışa yol açtı.

Çatışmaların ham petrol ve enerji arzını tehdit etmesi, dizel yakıt maliyetlerinin yanı sıra doğal gaz ve amonyak fiyatlarını da yukarı çekti. Enerji yoğun bir süreç olan gübre üretiminde görülen maliyet şokları, küresel ölçekte çiftçilerin gübre kullanımını azaltmasına ve hektar başına verimlilik beklentilerinin düşmesine neden oldu.

Gübre ticaretinin yaklaşık üçte birinin Hürmüz Boğazı’ndan geçmesi erişim olanaklarını sınırlandırırken, diamonyum fosfat gübresinin ton başına fiyatı yılın ilk dokuz ayında yüzde 28,4 oranında artarak 802,5 dolara yükseldi. Aynı dönemde mısır fiyatı yüzde 13,3, soya fasulyesi fiyatı ise yüzde 22,6 oranında artış gösterdi.

Kuveyt Türk Yatırım Araştırma Direktörü Kutay Gözgör, arz şoklarının üre bazlı azotlu gübrelerle sınırlı kalmadığını belirterek, lojistik darboğazların fosfatlı gübre fiyatlarında kalıcı bir katılık yarattığını ifade etti. Gözgör, bu durumun tarımsal rekolte beklentilerinde yapısal düşüş riskini canlı tuttuğunu vurguladı.

Uzmanlar, yüksek gübre ve enerji maliyetlerinin ekim alanı ile verimlilik üzerindeki etkisinin ilerleyen dönemde de belirleyici olacağını öngörüyor. Maliyet artışlarının uzun süre devam etmesi, çiftçilerin üretim stratejilerini değiştirmesine ve tarımsal emtia piyasasında yeni dengelerin kurulmasına zemin hazırlıyor.