Hürmüz Boğazı'ndaki aksaklıklar ve Rus rafinerilerine yönelik saldırılar, küresel mazot arzını daraltıyor. Ekim ve hasat döneminde yükselen yakıt maliyetleri, tarımsal üretimi ve gıda fiyatlarını tehdit ediyor.
ABD‑İran savaşı Hürmüz Boğazı'nda yol açtığı aksaklıklar ve Ukrayna'nın Rus rafinerilerine yönelik saldırıları mazot arzını daraltıyor. Avustralya'dan Brezilya'ya, Avrupa'dan ABD'ye kadar üreticiler artan maliyetlerle mücadele ediyor. Yakıt tedarikindeki belirsizlik de ekim ve hasat süreçlerini zorlaştırıyor.
Traktörler, biçerdöverler, sulama pompaları ve gıdayı pazara taşıyan araçların kullandığı mazottaki fiyat artışı, tarımsal üretimin gerilemesi ve gıda enflasyonunun yeniden hızlanması riskini artırıyor.
Bloomberg'in haberine göre, Avustralya'da çiftçiler buğday, arpa ve kanola gibi ürünlerde ülke tarihinin en büyük dördüncü hasadına hazırlanıyor. Yakıt maliyetleri geçen yıla göre yüzde 50'den fazla yükselmiş durumda; mazotun litre fiyatı yaklaşık 3 Avustralya doları.
Mazot yükselişi, yoğun yakıt tükettiği döneme denk geliyor. Avustralya ve Arjantin'de buğday hasadı bu ay başlıyor; Avrupa ve Rusya'da ekim sürerken Brezilya'da soya ekimi hızlanıyor.
Brezilya'nın soya üretiminin yaklaşık yüzde 10'unu karşılayan Rio Grande do Sul eyaletindeki çiftçiler, mazot arzındaki sıkışıklık devam ederse ekimin gecikebileceği uyarısında bulunuyor. Eyaletin Pelotas kentinde çeltik ve soya üreten Fernando Rechsteiner, mazotun bulunabildiğini ancak alışık oldukları miktarlarda tedarik edilemediğini söylüyor.
Rechsteiner, siparişlerin hızla teslim edilmesini bekleyemediklerini ve önceden planlama yapmak zorunda kaldıklarını belirtiyor. Bölgedeki mazot fiyatlarının ABD‑İran savaşının başlangıcından bu yana yaklaşık yüzde 40 arttığını ifade ediyor.
Üreticiler aynı zamanda güçlü El Niño'nun etkileriyle mücadele ediyor. El Niño, Hindistan'da son on yılı aşkın dönemin en zayıf muson yağışlarına yol açarken Endonezya'daki geniş çaplı orman yangınlarını ağırlaştırdı.
ABD'de ortalama perakende mazot fiyatları geçen ay rekor seviyeye çıktı; Avrupa'da da vadeli fiyatlar sert yükseldi.
ABD Başkanı Donald Trump, yakıt ihracatını yasaklama tehdidinde bulundu. G7 ülkeleri ve ortaklarının acil durum stoklarını piyasaya sunma konusunda anlaşmasının ardından geri adım attı. Trump, pazartesi günü maliyetleri düşürmek amacıyla vergiden muaf bir mazot türünün kullanımındaki kısıtlamaları gevşeten başkanlık kararnamesini imzaladı.
Yakıt maliyetlerindeki artış, tarlanın dışına da taşınıyor. İngiltere'nin en büyük tarım üreticilerinden Elveden Farms, patateslerini paketleme tesisinden pazara taşıyan nakliye şirketine yüzde 24 yakıt ek ücreti ödüyor.
Şirketin tarım makineleri için yıllık mazot faturası yüzde 40 artarak 560 bin sterline çıktı. Olağanüstü kurak geçen yazın ardından elektrik maliyetleri de yükseldi.
Elveden Genel Müdürü Andrew Blenkiron, artan giderlerin kâr marjlarını aşındırdığını belirterek, “Bütçe yapmak imkânsız. Bunun ne zaman biteceğini kim biliyor? Sonunda gıdanın maliyetini artırmak zorunda kalacak” dedi.
Yaklaşık 22 milyon çiftçiyi temsil eden Avrupa Birliği tarım örgütü Copa‑Cogeca, mazot, gübre ve diğer girdi maliyetlerindeki yükselişin gıda arzını olumsuz etkileyebileceği uyarısında bulundu. Örgüt, fiyatların yüksek kalması halinde üretimde belirgin düşüşler yaşanabileceğini bildirdi.
Mazot sıçraması, küresel gıda fiyatlarının zaten yükseldiği bir dönemde yaşanıyor. Birleşmiş Milletler'in gıda fiyat göstergesi eylül'de artışını sürdürerek 2022'den bu yana en yüksek seviyeye ulaştı. Bloomberg Tarım Spot Endeksi de eylül sonunda tamamlanan üç aylık dönemde son dört yılın en güçlü çeyreklik yükselişini kaydetti.
