Sanatçı Walid Raad'ın çalışma yöntemi vampir filmlerindeki aynalardan ilham alıyor

Gençlik yıllarında Lübnan'ın Beyrut şehrinde elinde fotoğraf makinesiyle dolaşan Walid Raad, dünyayı anlamlandırmaya çalışıyordu. İlk bakışta çektiği siyah-beyaz fotoğraflar sakin ve mesafeli manzaralar sunuyordu, ancak savaşın yıkıp geçtiği Beyrut'un anlaşılacak çok az yönü olduğunu kısa sürede fark etti. Bir gün bir fırının önünden geçerken vitrinde sergilenen ve üzerinde Hasan adındaki bir kişinin doğum gününü kutlayan mesajlar bulunan bir pastanın fotoğrafını çekti. Evde banyoda filmi tabut ettiği sırada Raad, tarihin detayını fark etti: Bu pasta, Lübnan İç Savaşı sırasında yükselişte olan bir milis lideri olan Hasan Nasrallah için hazırlanmıştı. Raad, pastayı zehirleme fikri üzerine kısa bir süre hayal kurdu ancak gülerek, henüz 15 yaşında olduğunu ve korkak davrandığını belirtti.

On yıllar sonra doktorasını tamamlamış ve Modern Sanat Müzesinde (MoMA) retrospektif sergisi açmış bir sanatçı olan Raad, kutlanması zor siyasi liderlere adanmış dijital olarak üretilmiş doğum günü pastalarından oluşan serisiyle bu görüntüye geri döndü. O dönemde Nasrallah Hizbullah'ın lideri haline gelmişti ve 2024 yılında düzenlenen bir İsrail hava saldırısında öldürüldü. Raad'ın rengarenk pastaları hem neşeli hem de soğuk bir etkiye sahip olup sanatçının kurgu ve gerçeği harmanlayan kendine has trajikomik tarzını yansıtıyor. Pastalarında ve diğer pek çok eserinde olduğu gibi büyük siyasi olaylar samimi ve insani bir boyutta gözler önüne seriliyor.

Esasen Raad henüz 15 yaşındayken başlayan pasta projesi, onun imza niteliğindeki tüm özelliklerini taşıyor. Sanatçı gerçek bir belgeyle yola çıkıp mantığını genişleterek kurgusal ve hatta biraz fantastik bir şey ortaya koyuyor. Bu yöntem onu 40 yıla yaklaşan kariyeri boyunca bugüne kadar taşıdı. Sanatçının eserleri, bu yılki Venedik Bienali'nin ana sergisinde büyük ilgi görüyor. Resimleri, çizimleri ve sıradan görünen yatak fotoğrafları, Yaser Arafat'ın kullandığı ve asla üst üste iki gece aynı yatakta uyumadığı iddia edilen yataklar olduğunu belirten duvar yazısı okunduğunda canlanıyor. Filistin Kurtuluş Örgütü (FKÖ) lideri 40'tan fazla suikast girişiminden sağ kurtulmuştu ve ihtiyatlı davranmaktan vazgeçemediği için sürekli hareket halinde yaşayıp uyuyordu. Raad, Arafat'ın uyuduğu yatakları aramak için 30 yıl harcadığını ve bir türlü tamamlayamadığı yatak resimleri taslakları çizdiğini ifade ediyor.

Yataklar ve pastalar serisinde olduğu gibi hikaye kelimenin tam anlamıyla fotoğrafların kenarları boyunca gelişiyor. Yatak resimleri eksik bırakılmış olup bantlar ve fırça darbeleriyle çevrelenmiş durumdadır. Doğum günü pastaları ise tıpkı bir mahkeme duruşmasında delil olarak sunuluyormuş gibi bir dizi fotoğrafın yanı sıra sarı zarflardan çıkarılmış gibi görünüyor. Raad, halihazırda var olmasını dilediği belgeleri yarattığını belirtiyor.

Bienal'deki Arafat fotoğraflarını değerlendiren akademisyen Saidiya Hartman, sanatçının hayal gücüne ve spekülasyona olan inancını eleştirel olarak nitelendirdi. Hartman hayatını, arşivde çok az iz bırakmış, sesleri bastırılmış veya okuma yazma bilmeyen, sesleri yalnızca baskı altında kaydedilmiş ya da Arafat gibi gizli bir hayat yaşamak zorunda kalmış ezilen insanların hayatlarını hayal etmeye adadı ve bu yaklaşımını kritik kurgulama olarak adlandırdı.

Gerçekten de Raad, hikayeleri ve fotoğrafları, hayal güçlerini ve tarihleri bir araya getiren kendi kurgulama yöntemiyle tanınıyor. Bu çalışma biçimi onun temel konusu olan Arap dünyası, siyaseti ve çatışmalarıyla, özellikle de Raad'ın gençliğinde yaşanan Lübnan İç Savaşı ile yakından ilgilidir. Dijital çağda görsel akını ve birbirleriyle yarışan anlatıları her yeri sarmışken, bu yanlış bilgi savaş alanının bölgede belirgin sonuçları oldu. Venedik Bienali'nde eser sergileyen bir diğer Lübnanlı sanatçı olan Halil Joreige, savaş sırasında her milisin kendi medya istasyonunun, televizyonunun, gazetesinin veya radyosunun bulunduğunu belirterek, kuşağının görsellerle karmaşık bir ilişki kurmasını etkileyen gerçek bir görsel savaşı yaşandığını ifade etti.

Harvard Üniversitesi sanat tarihçisi Carrie Lambert-Beatty, Raad'ın çalışmalarını parafiksiyonun bir örneği olarak nitelendirerek sanatın yapabileceği en güçlü şeylerden birinin izleyicilere belirli bir senaryonun gerçek olmuş gibi deneyimletmesi ve başka dünyaların mümkün olduğunu hatırlatması olduğunu ekledi. Sanat tarihçisi Claire Bishop da kaleme aldığı sanat araştırmaları kitabında Raad'a özellikle yer vererek, türdeki pek çok eserin bilgi bombardımanı deneyimini yeniden ürettiğini ancak Raad'ın, araştırmaya dayalı sanatın tepki gösterdiği otoritere dayalı ana anlatı kalıplarına düşmeden anlatı formunda sentez sunduğunu belirtti.