09 Ekim 2026 – 12:01

Geçtiğimiz hafta cuma günü, Sibirya'da bir kadın, “nedeni belirlenemeyen” zatürreden hayatını kaybetti.

Rus medyası, yaklaşık 200 kişinin karantinaya alındığını bildirdi. Yetkililer endişeleri hızla yatıştırdı, ancak internette spekülasyonlar yayılmaya devam ediyor.

28 yaşındaki Darya Shipilova, Sibirya'nın İrkutsk bölgesindeki Veba ile Mücadele Enstitüsü'nde çalışıyordu.

Doğrulanamayan haberlere göre, kadın ya veba bakterisi içeren bir test tüpünü kırdıktan sonra ya da Moğolistan sınırındaki Buryatya bölgesine yaptığı bir saha gezisinden sonra zatürre benzeri semptomlarla hastalandı.

Bu bölgede veba, yaban hayvanları arasında endemik bir hastalık.

Şu an itibariyle Shipilova'nın ölüm nedeni resmi olarak doğrulanmadı ve testlerin devam ettiği bildiriliyor.

Uzmanlar, bu vakanın küresel bir salgına yol açmasının muhtemel olmadığını söylüyor. Veba, Yersinia pestis bakterisi tarafından yayılan bir hastalıktır.

Klinik olarak üç formu vardır: bubonik (hıyarcıklı) veba, pnömonik veba ve septisemik veba.

Bubonik veba, en yaygın türü ve enfekte pirelerin ısırıklarıyla yayılıyor.

İnsan vücuduna girdikten sonra bakteri lenf düğümlerine gidiyor ve kasık, boyun ve koltuk altlarında “bubon” adı verilen ağrılı yaralara neden oluyor.

Vebanın insandan insana bulaşması nadir, ancak bakteri kana yayılarak septisemik vebaya veya akciğerlere yayılarak pnömonik vebaya neden olabilir.

Pnömonik veba, bir kişi öksürdüğünde veya hapşırdığında havaya salınan küçük damlacıklar yoluyla kişiden kişiye bulaşabilir.

Erken tedavi edilmediği takdirde genellikle ölümcül olan pnömonik veba, maruz kalma anından semptomların başlamasına kadar geçen süre 24 saat kadar kısa olabilir.

Bubonik ve pnömonik veba kaynaklı Kara Ölüm, 14. yüzyılda Avrupa'da 25 milyondan fazla insanı öldürerek nüfusun üçte bir ila üçte ikisini yok etti.

Modern koşullar vebanın yayılması için çok daha elverişsiz. Yersinia pestis'in pnömonik formu tedavi edilmediği takdirde neredeyse hep ölümcül olsa da günümüzde yaygın olarak bulunan basit antibiyotiklerle üstesinden gelinebiliyor.

Oxford Üniversitesi'nden yoksullukla ilişkili bulaşıcı hastalıklar profesörü Piero Olliaro, “Veba için çok iyi sonuç veren iki tedavi yöntemimiz var” diyor.

2025 yılında Olliaro ve meslektaşları, Madagaskar'da veba tedavisine yönelik ilk randomize kontrollü çalışmayı yayınladılar. Çalışma, iki antibiyotiğin veba tedavisinde %92 oranında etkili olduğunu gösterdi.

Vebanın zatürreye dönüştüğü az sayıda vakada bile, hızlı tedavi ile hastaların %85'i iyileşti ve hayatta kaldı.

Veba salgınının çok düşük bir ihtimal olmasının bir diğer nedeni, Covid-19 virüsünün aksine, pnömonik vebanın ancak belirtiler başladıktan sonra yayılabilmesidir.

Belirtiler şiddetli ve belirgin olduğundan, herhangi bir vakanın bulaşma gerçekleşmeden önce hızla tespit edilebileceği, izole edilebileceği ve tedavi edilebileceği anlamına geliyor.

Birmingham Üniversitesi'nden viral immünoloji doçenti Zania Stamataki, “İnsanların uçağa binip seyahat ettiğini ve her yerde yeni enfeksiyonlar gördüğünü fark edersek, bunu gözden kaçırmamız mümkün değil” diyor.

Dünya Sağlık Örgütü'ne göre, hastaların tüm temaslıları tespit edildi ve takip ediliyor. Şu anda hiçbirinde hastalık belirtisi görülmüyor.

Bu uygulama, ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi'nin (CDC) halk sağlığı tavsiyeleriyle uyumlu. Merkez, risk altında olduğu düşünülen kişilerin tespit edilerek izlenmesi, taranması, karantinaya alınması ve antibiyotik verilmesini öneriyor.

Dünya Sağlık Örgütü sözcüsü Christian Lindmeier, 6 Ekim Salı günü örgütün ilk risk değerlendirmesini açıkladı. Riskin “İrkutsk için orta ila düşük, Rusya Federasyonu genelinde düşük ve DSÖ Avrupa bölgesinde çok düşük” olduğunu belirtti.

Laboratuvar ortamında bulaşma son derece nadir bir olaydır; kazaları önlemek için genellikle titiz protokoller uygulanır. Stamataki, “Bunlar çok özel laboratuvarlar. Katman katman koruma var” diyor.

Örneğin, araştırmacılar tam kişisel koruyucu ekipman giyer ve numuneler yalnızca biyolojik güvenlik kabinleri içinde işlenir. Bu güvenlik kabinleri negatif hava basıncı altında çalışır, yani hava akışı içeriye ve kullanıcıdan uzağa doğru olur.

Bir tüp kırılırsa, kabinin içinde kırılır ve kullanıcı korunmuş olur.