Kolombiya'nın doğusunda keşfedilen dev nilüfer türü, yalnızca 30 ila 50 bireyle sınırlı olduğu tahmin ediliyor. Victoria colombiana adı verilen bu bitki, Aralık 2021'de sosyal medyada paylaşılan bir fotoğraf sayesinde bilim insanlarının gündemine girdi.
Fotoğraf, ABD'de etobur bitki fidanlığı işleten Jeremiah Harris'in Kolombiya'nın Inírida bölgesinde dev bir nilüferin yanında çektirdiği görüntüyle başladı. Görüntü, İngiltere'deki Kraliyet Botanik Bahçeleri Kew'de görev yapan araştırmacı Carlos Magdalena'nın dikkatini çekti.
Magdalena, bu büyüklükteki nilüferlerin Inírida Nehri sisteminde doğal olarak bulunmadığını biliyordu. Dolayısıyla fotoğraftaki bitkinin henüz bilimsel olarak tanımlanmamış bir türe ait olabileceğinden şüphelendi ve araştırmaya başladı.
İlk adımı, uydu görüntülerini inceleyerek bölgede gerçekten dev nilüferler bulunup bulunmadığını kontrol etmekti. Görüntülerde bitkilerin varlığını doğruladıktan sonra Harris, Bogotá'daki bir botanik bahçesinde çalışan araştırmacı Mauricio Bernal‑Rodriguez ve yerli topluluklarla iş birliği kurdu.
Yaklaşık iki yıl süren hazırlıkların ardından ekip, Inírida çevresindeki göllerde yeni türü aramak üzere beş günlük bir bilimsel keşif gezisine çıktı. Arazi çalışmaları beklenenden çok daha zor ilerledi; gezinin son gününe kadar yalnızca çiçek açmamış iki bitki bulabildiler.
Yeni türün özelliklerini ayrıntılı biçimde inceleyebilmek için çiçekli bir örneğe ihtiyaç vardı ve zaman giderek daralıyordu. Tam bu noktada yerel kayıkçı Gustavo Melo'nun yardımı belirleyici oldu. Ekip, dönüş uçuşuna yalnızca saatler kala aradığı çiçekli nilüfere ulaşmayı başardı.
Araştırmacılar, iki farklı gölde tespit ettikleri toplam yedi örneği ayrıntılı biçimde inceledi. Elde edilen bulgular, Phytotaxa dergisinde yayımlanan bilimsel çalışmayla duyuruldu ve yeni türe Victoria colombiana adı verildi.
Bu keşifle birlikte Victoria cinsinin bilinen tür sayısı beşe yükseldi. Araştırmanın dikkat çeken bir diğer yönü ise katılımcıların çeşitliliğiydi; bilim insanlarının yanı sıra yerel rehberler ve yerli topluluk üyeleri de makalede ortak yazar olarak yer aldı.
Sosyal medyada yayımlanan tek bir görüntüyle başlayan süreç, uydu teknolojilerinin kullanılması ve bölgeyi yakından tanıyan insanların katkıları sayesinde bilimsel bir keşfe dönüştü. Ne var ki yeni türün bulunması, araştırmacıların karşısına başka bir sorun çıkardı: Victoria colombiana'nın doğadaki popülasyonu son derece küçük.
Araştırmacıların tahminlerine göre Victoria colombiana'nın doğal yaşam alanlarında yalnızca 30 ila 50 bireyi bulunuyor. Bu nedenle tür, Uluslararası Doğayı Koruma Birliği (IUCN) tarafından kritik derecede tehlike altında kategorisinde değerlendirilmesi için başvuru yapılması planlanıyor.
Koruma çalışmalarında öncelik, mevcut bitkilerin yaşamını sürdürmesini sağlamak ve türün bulunduğu alanları genişletmek. Araştırmacılar, yerel halkın gözetiminde tutulabilecek yakın göllerde yeni popülasyonlar oluşturmayı hedefliyor.
Bir diğer önemli adım ise tohumların botanik bahçelerinde yetiştirilmesi. Toplanan tohumların ilk olarak Bogotá'daki botanik bahçesinde çoğaltılması, ardından İngiltere'deki Kraliyet Botanik Bahçeleri Kew'de de yetiştirilerek koruma altına alınması için çalışmalar yürütülüyor.
Böylece bilim dünyasının varlığından kısa süre öncesine kadar haberdar olmadığı Victoria colombiana, doğal yaşam alanlarının dışında da korunması amaçlanıyor. Araştırmacılar, yeni keşfedilen bu nadir bitkinin gelecek nesillere ulaşabilmesi için yerel topluluklarla birlikte çalışmayı sürdürüyor.
