On üçüncü yüzyılın ikinci yarısında, Venedik'in hareketli sokaklarında ticaretin ve bilinmeyene duyulan merakın merkezinde yetişen bir isim vardı: Marco Polo. Yaklaşık 1254 yılında Venedik'te doğduğu kabul edilse de arşiv kayıtlarındaki belirsizlikler, doğduğu yer hakkında Konstantinopolis veya Korčula Adası gibi bazı alternatif teorilerin de ileri sürülmesine yol açmıştır. Ancak bu iddialar akademisyenlerin büyük kısmı tarafından kabul görmemiş ve sonraki çalışmalarla çürütülmüştür. Çocukluğunun ilk yılları hakkında neredeyse hiçbir bilgi bulunmamaktadır; annesini çok küçük yaşta kaybetmiş, teyzesi ve amcasının yanında büyümiştir. Bu süreçte iyi bir eğitim alarak döviz işlemleri, kargo gemilerinin idaresi ve mal değer biçme gibi ticaretin inceliklerini öğrenmiştir. Latinceyi ise ya çok az öğrenmiş ya da hiç öğrenmemiştir.
Marco Polo'nun hayatının dönüm noktası, babası Niccolò Polo ve amcası Maffeo Polo'nun uzun bir Asya yolculuğunun ardından 1269 yılında Venedik'e dönmesiyle gerçekleşti. Niccolò, yolculuğu sırasında eşinin vefat ettiğini ve Marco adında on beş yaşında bir oğlu olduğunu bu dönüşte öğrendi. Babası ve amcası, Marco'nun doğumundan önce de Yakın Doğu ticaretiyle uğraşıyorlardı. Hatta 1260 yılında Konstantinopolis'teyken siyasi bir değişimi öngörüp varlıklarını mücevherlere çevirerek şehirden ayrılmışlardı. Bu süreçte Asya'nın geniş topraklarını katetmiş ve Yuan Hanedanı'nın kurucusu Moğol hükümdarı Kubilay Han ile görüşmüşlerdi. Babası ve amcasıyla ilk kez bir araya gelen genç Marco, kısa sürede bu büyük maceranın ayrılmaz bir parçası hâline geldi.
İpek Yolu'ndan Kubilay Han'ın Sarayına
Üçlü, İpek Yolu boyunca uzun ve zahmetli bir yolculuğa çıkarak "Hıtay" olarak bilinen Çin topraklarına ulaştı. Marco Polo'nun zekâsı ve alçakgönüllülüğü Kubilay Han'ı son derece etkilediği için imparatorluk sarayında çok iyi karşılandılar. Bu yakınlaşmanın ardından Marco, Kubilay Han tarafından dışişleri elçisi olarak görevlendirildi. Bu önemli görev kapsamında imparatorluğun iç kesimlerinde uzun seyahatler yaptı ve Güneydoğu Asya'da çeşitli diplomatik misyonlara gönderildi. Günümüzde Myanmar, Hindistan, Endonezya, Sri Lanka ve Vietnam sınırları içinde yer alan coğrafyaları bizzat ziyaret etti. Yaklaşık on yedi yıl boyunca Moğol İmparatorluğu'nun topraklarında yaşayarak Avrupalıların o dönemde adını bile duymadığı pek çok kültürü, yönetim yapısını ve uygulamayı yakından gözlemledi.
Polo ailesi, 1291 yılı civarında Moğol prensesi Kökeçin'e Pers'e kadar eşlik etme görevini üstlendi ve 1293 dolaylarında bu bölgeye ulaştı. Prensesi güvenle teslim ettikten sonra kara yoluyla Konstantinopolis'e, ardından da Venedik'e geçtiler. Böylece yirmi dört yıl sonra memleketlerine dönmüş oldular. Ancak Venedik'e döndüklerinde onları huzurlu bir hayat değil, Cenova ile yapılan şiddetli bir savaş bekliyordu. Venedik adına çatışmalara katılan Marco Polo, Cenovalılar tarafından esir alındı. Esaret altında geçirdiği günlerde, hücre arkadaşı Rustichello da Pisa'ya Asya'daki seyahat anılarını ayrıntılarıyla dikte etti. Yaklaşık 1300 yılı civarında derlenen bu eser; "Marco Polo'nun Gezileri", "Dünyanın Harikaları Kitabı" ve "Il Milione" gibi farklı adlarla anılmaya başlandı.
Esaretten Doğan Eserin Mirası
1299 yılında esaretten serbest bırakılan Marco Polo; zengin bir tüccar olarak hayatına devam etti, evlendi ve üç çocuk sahibi oldu. 1324 yılında hayata gözlerini yumduğunda, Venedik'teki San Lorenzo Kilisesi'ne defnedildi. Çin'e ulaşan ilk Avrupalı olmasa da deneyimlerini bu derece ayrıntılı bir şekilde kaleme alan ilk kişi olmayı başardı. Onun anlattıkları; porselen, barut, kâğıt para ile bazı Asya bitkileri ve egzotik hayvanlara dair Batı dünyasındaki ilk yazılı kayıtlar arasında yerini aldı. Giovanni da Pian del Carpine gibi daha az tanınan bazı kâşifler de daha önce Çin'e gitmiş olsa da, Polo'nun kitabı bu coğrafyanın geniş kitleler tarafından ilk kez tanınmasını sağladı.
Kaleme alınan bu benzersiz seyahatname, Avrupa haritacılığını derinden etkiledi; Katalan Atlası ile Fra Mauro Haritası'nın hazırlanmasına zemin hazırladı. Doğu'nun zenginliği, kültürü ve coğrafyası hakkında Avrupalılara yepyeni bir vizyon kazandıran eser, özellikle Kristof Kolomb üzerinde büyük bir etki bıraktı. Kolomb'un Uzak Doğu'yu bizzat keşfetme arzusu bu kitaptan kaynaklanmış olup, seyahatnamenin el yazısı notlar içeren bir nüshası da Kolomb'un kişisel eşyaları arasında bulundu. Bugün asırlar öncesine uzanan bu satırlar, Doğu ile Batı arasındaki kültürel köprülerin ve keşifler tarihinin en çarpıcı belgeleri arasında yaşamaya devam ediyor.
Bu yazı, Vikipedi'deki Marco Polo maddesinden yararlanılarak derlenmiştir (CC BY-SA 4.0).



