Biyolojik silahlar yasak olmasına rağmen tehdit olmayı sürdürüyor. Yapay zeka ve biyoteknolojideki ilerlemeler, bu silahlara ilişkin riskleri artırıyor.

Yapay zekâ, gelecekte biyolojik silahların geliştirilmesi için de kötüye kullanılabilir. Bilim kurgu gibi görünse de bu ihtimal artık bilim insanlarını, güvenlik kurumlarını ve uluslararası kuruluşları ciddi biçimde meşgul ediyor.

Biyoteknolojideki ilerlemeler, hastalık etkenlerinin giderek daha ayrıntılı incelenmesini ve değiştirilmesini mümkün kılıyor. Yapay zeka sayesinde büyük miktarda veri daha hızlı analiz edilebiliyor. Uzmanlar bu nedenle modern teknolojilerin uzun vadede biyolojik silahların geliştirilmesi için de kötüye kullanılabileceğine dikkat çekiyor.

Güvenlik kurumları da gelişmeleri kaygıyla izliyor. İngiltere iç istihbarat servisi MI5'ın Başkanı Ken McCallum, Ekim 2026'da yapay zekânın gelecekte mevcut, hatta yeni biyolojik silahların oluşturduğu tehdidi artırabileceği uyarısında bulundu. McCallum'a göre bu risk, “devlet dışı aktörler” olarak adlandırılan grupların elinde de ortaya çıkabilir.

Tartışmanın ne kadar güncel olduğunu ABD merkezli yapay zeka şirketi Anthropic'in Eylül 2026'da yayımladığı rapor da gösteriyor. Şirkete göre, araştırmacıların Claude adlı yapay zeka modelini olası biyolojik silah araştırmalarıyla bağlantılı biçimde kullanmaya çalıştığı birkaç girişim tespit edilerek engellendi.

Rapora göre bunlar arasında “gain‑of‑function” olarak adlandırılan araştırmalara yönelik fon başvuruları ile memelilere daha kolay bulaşabilecek kuş gribi varyantlarını inceleyen projeler de bulunuyordu.

Anthropic aynı zamanda bu tür araştırmaların hem tıbbi önleme hem de askerî amaçlarla kullanılabileceğini vurguladı. Meşru bilimsel çalışmalar ile olası kötüye kullanım arasındaki bu ayrımın yapılmasının zorluğu, modern biyoteknolojilerin denetlenmesindeki en büyük sorunlardan biri olarak kabul ediliyor.

Biyolojik silahlara ilişkin kaygılar aslında yeni değil. Biyolojik silah olarak kullanılabilecek çok sayıda hastalık etkeni bulunuyor. Bunlar arasında bakteriler, virüsler, mantarlar ve bazı biyolojik toksinler yer alıyor.

Bilinen örnekler arasında şarbon (Anthrax), veba, çiçek hastalığı ve botulinum toksini bulunuyor. Şarbon, en tanınmış biyolojik savaş etkenlerinden biri. Dayanıklı sporları çevrede uzun süre canlı kalabiliyor ve geçmişte devletlerin biyolojik silah programlarında da incelendi.

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) ile Birleşmiş Milletler Silahsızlanma İşleri Ofisi, biyolojik silahları insanlara, hayvanlara veya bitkilere zarar vermek amacıyla biyolojik maddelerin kasıtlı olarak yayılması şeklinde tanımlıyor.

Bir biyolojik silah genellikle iki unsurdan oluşuyor: biyolojik etkenin kendisi ve onu yaymak için kullanılan sistem. Uzmanlar virüs ya da bakteri gibi unsurları “ajan”, bunların yayılmasını sağlayan araçları ise “taşıma sistemi” olarak adlandırıyor. Füzeler, püskürtme sistemleri veya kontamine edilmiş gıdalar bunlara örnek gösteriliyor.

Biyolojik silahlar, nükleer ve kimyasal silahlarla birlikte ABC silahları olarak adlandırılan gruba giriyor. Bunlar çoğu zaman kitle imha silahları arasında da sayılıyor.

Biyolojik ve kimyasal silahlar arasındaki temel fark, etki mekanizmasında yatıyor. Kimyasal silahlar insanlara sarin veya hardal gazı gibi kimyasal maddelerin zehirleyici etkisiyle zarar veriyor. Etki çoğu zaman saniyeler veya dakikalar içinde ortaya çıkıyor. Birinci Dünya Savaşı'ndaki klor ve daha sonra hardal gazı saldırıları ile Suriye iç savaşında sinir gazı sarinin kullanılması buna örnek gösterilebilir.

Biyolojik silahlar ise bulaşıcı hastalıklara neden oluyor. Etkileri saatler, günler, hatta haftalar sonra ortaya çıkabiliyor. Bazı hastalık etkenleri insandan insana da yayılabildiği için sonuçlarını öngörmek çok daha zor olabiliyor.

Basitleştirerek söylersek, kimyasal silahlar doğrudan zehirleyici etkileriyle zarar verirken biyolojik silahlar hastalık oluşturuyor. Özellikle insandan insana yayılabilme ihtimali, biyolojik silahları hesaplanması güç bir tehdit haline getiriyor.

Evet. Biyolojik silahlar uluslararası alanda yasak. Biyolojik Silahlar Sözleşmesi (Biological Weapons Convention - BWC) 1975'te yürürlüğe girdi. Sözleşme, biyolojik ve toksin temelli silahların geliştirilmesini, üretilmesini, depolanmasını, devredilmesini ve kullanılmasını yasaklıyor.

Sözleşme, yalnızca biyolojik savaş araçlarının savaş yöntemi olarak kullanılmasını yasaklayan 1925 tarihli Cenevre Protokolü'nün devamı niteliğinde değerlendirilebilir. Sözleşmeye 189 ülke taraf. Mısır, Suriye veya İsrail gibi bazı ülkeler sözleşmeyi imzalamadı ya da onaylamadı. Sözleşmeyi onaylayan ülkeler, sahip oldukları tüm stokları, üretim tesislerini ve taşıma araçlarını imha etmeyi de taahhüt ediyor.

Kimyasal silahlar da uluslararası alanda yasak. Ancak bunların denetimi çok daha gelişmiş kabul ediliyor. Kimyasal Silahlar Sözleşmesi, Kimyasal Silahların Yasaklanması…