Jale Özata Dirlikyapan'ın “İhlalin Sınırları” adlı yeni derlemesi, akademi kökenli eleştirmenlerin günümüz romanları üzerine yazılarından oluşuyor. Fatih Altuğ, Melek Aydoğan, Esengül Ayyıldız, Yekbin Balçık, Leyla Burcu Dündar, Çimen Günay‑Erkol, Deniz Gündoğan İbrişim, Koray Kırmızısakal, Erhan Meydan, Göze Orhon, Emre Sünter, Zeynep Uysal ve Jale Özata Dirlikyapan'ın katkılarıyla derleme, “Kafamda Bir Tuhaflık”, “Memoria”, “Rüyası Bölünenler”, “Mevsim Yas”, “Adlandırılmayan”, “Hah!”, “Kıyamet Emeklisi”, “Lojmangibi” gibi romanları ele alıyor.
Arka kapağa yerleştirilen paragraf derlemenin amacını açıklıyor: “Edebiyat, yerleşik olanın konforunu bozduğunda, yasaklanmış ya da unutulmuş olanın eşiğinden içeri girdiğinde dönüştürücü/yıkıcı gücüne kavuşur. Günümüz romanı son yıllarda kolektif hafızanın, bedensel bütünlüğün ve ontolojik kategorilerin sınırlarını zorlayan deneyimlere daha çok alan açıyor. Kapanmış gibi görünen meseleleri yeniden deşen, üzeri örtülen hafızanın bir dip dalgası gibi yüzeye vurduğu ve resmi tarihin monoloğunu çoksesli bir itirazla bölen bu metinler, okuru kısmen konforsuz bir sahaya davet ediyor.”
Dirlikyapan'ın temel önerisi, günümüz romanlarını “ihlal” kavramı etrafında okumak. İhlal yalnızca yasakların çiğnenmesi anlamına gelmiyor; bedenin, hafızanın, kimliğin, tarihin ve insanın dünyadaki yerinin sınırlarını sorgulamak, yerleşik anlatıları bozmak ve bastırılmış olanı görünür kılmak da bu kavramın kapsamına giriyor.
Derlemenin alt başlığı “Günümüz romanı üzerine yazılar” olarak belirlenmiş olsa da, 288 sayfalık metin günümüz Türk romanının tamamını ele alıp eleştirmeyi amaçlamıyor. Bunun yerine, romanların bazı temel sorunlarına ilişkin tartışma alanı oluşturmayı hedefliyor.
Yazılarda dikkat çeken yaklaşım, romanları toplumsal, tarihsel, politik, psikolojik ya da felsefi bir sorunun taşıyıcısı olarak okumak. Bu yaklaşım, yalnızca eserin amacını değil, aynı zamanda dil, biçim, anlatım tekniği ve estetik etkisini de göz ardı ediyor gibi görünüyor.
Dirlikyapan'ın önceki derlemesi “Mesafeyi Aramak”da, metnin özgül biçim‑içerik kuruluşunun araştırılması gerektiğini, eleştirmenin metne aşırı yaklaşarak toplumsal bağlama gömme veya fazla uzaklaşarak toplumsal anlamını kaçırma tehlikesini vurgulamıştı. Bu dengeyi bulmak gerektiğini savunuyor.
“İhlalin Sınırları”ndaki yazılar, romanları ihlal ve hakikat kavramları, hafıza kuramları veya özne tartışmaları gibi düşünsel çerçevelerle yorumluyor. Romanlardaki ayrıntılar bu çerçeveleri sınamak, geliştirmek veya somutlaştırmak için kullanılıyor. Toplumsal bağlam ve romanın neyi temsil ettiği ön plana çıkarılıyor.
Burak Uzun, “Eleştirinin Eleştirisi ya da Okuru İhlale Dâhil Etmek” başlıklı yazısında, yazılarda esas olarak kuramsal kavramların metni açıklamak için kullanıldığını ve bu kavramın ne kadar uygun olduğunu araştırdığını belirtiyor.
