Tropik kakao ağacının tohumlarından üretilen çikolata, bugün dünya çapında en çok tüketilen gıda maddelerinden biri olarak mutfaklarımızda ve anılarımızda özel bir yer tutar. Yüksek kalori değeri ve enerji veren yapısıyla bilinen bu eşsiz yiyecek; teobromin ile kafein açısından oldukça zengindir. İnsan vücudunda norepinefrin, vazopressin, serotonin, endorfin, dopamin ve oksitosin hormonlarının artmasını sağlayan çikolatanın eş anlamlısı itimil sözcüğüdür. Keklerden pudinglere, muslardan kurabiyelere kadar pek çok tatlının başrolünde yer alan çikolata, aynı zamanda bayramlarda ve özel günlerde en çok tercih edilen hediyelerin başında gelir.

Latince adı "tanrıların besini" anlamına gelen Theobromocacao olan kakao ağacından elde edilen bu lezzetin kökeni milattan önceye kadar uzanır. Mezoamerika'da muhtemelen Olmeklerden oluşan bir grup tarafından yetiştirilmeye başlanan kakao ağacı, Amerikan yerlilerinin inanışına göre tüylü bir yılan tanrı tarafından insanlığa bahşedilmiştir. Bu tanrı Mayalarda Kukulkan, Azteklerde ise Quetzalcoatl olarak anılırdı. Rivayete göre Mayalar, bir hayvanın bu ağaçtan meyve kopardığını görerek çekirdeklerin nasıl kullanılacağını keşfetmişlerdir. Bugüne kadar keşfedilen en eski çikolatanın izlerine ise tam 2600 yıllık bir çömleğin içerisinde rastlanmıştır.

Soyluların İçeceği Xocoatl

Milattan sonra 600 yılına gelindiğinde Mayalar kakao çekirdeklerinden çikolatalı bir içecek yapmayı başarmıştı. Hem Mayalarda hem de Azteklerde çikolata içmek son derece önemli bir olay sayılırdı. Mayalarda bu özel içecek genellikle kraliyet ailesine uygun görülürken, sıradan insanlar yalnızca çok özel durumlarda tüketebiliyordu. Azteklerde ise yöneticiler, rahipler, rütbeli askerler ve onurlandırılmak istenen tüccarlar bu ayrıcalığa sahipti. Aztek dilinde "ekşi, acı içki" anlamına gelen xocoatl, öğütülmüş kakao çekirdeklerinin suyla karıştırılmasıyla elde ediliyordu. Aztekler bu içeceği içine mısır unu, biber ve çeşitli baharatlar katarak soğuk olarak tüketiyorlardı.

İspanyol kâşifler Kristof Kolomb ve Hernán Cortés'in 16. yüzyılda Orta Amerika'ya gerçekleştirdikleri geziler sırasında tarihî bir buluşma gerçekleşti. Aztek kralı Montezuma, kâşiflere bu çikolatalı içeceği 50 sürahi ve altın kadehler içinde ikram etti. Kâşifler bu lezzeti vatanlarına taşıyarak hazırlanışını Avrupalılara öğrettiler. İspanyollar, yerlilerin aksine bu acı içeceği şekerle tatlandırarak içmeye başladılar. Aradan geçen 80 yılın ardından İngiltere'de içecek yapımında kullanılmak üzere katı çikolata satılmaya başlandı ve tüm Avrupa'ya yayılan "çikolata evleri" dönemi böylece doğdu.

Avrupa'dan Türkiye'ye Endüstriyel Dönüşüm

Çikolatanın endüstriyel serüveninde 19. yüzyıl büyük devrimlere sahne oldu. 1825 yılında kakao tozu ile kakao yağını birbirinden ayırarak kalıp çikolata yapımına olanak tanıyan özel bir makine geliştirildi. Bu gelişmeden elli yıl sonra, 1875'te Daniel Peter adlı İsviçreli bir çikolatacı, çikolataya süt tozu ekleyerek sütlü çikolatanın önünü açtı. Türkiye topraklarındaki ilk yerel üretim yapan çikolata fabrikası ise Cumhuriyet'in ilanından üç yıl sonra, 1927'de İstanbul'un Feriköy semtinde kuruldu.

Günümüzde Batı Afrika, Batı Hint Adaları ve Güney Amerika'da üretilen kakao ağaçları dört yaşından sonra meyve vermeye başlar. Boyları 4 ile 10 metre arasında değişen bu ağaçlar yılda iki kez ürün verir. Olgunlaştığında uzunluğu 35 santimetreyi bulabilen meyvelerin içinden 20 ila 40 arasında kakao çekirdeği çıkar. Muz yaprağında birkaç gün mayalandırılan ve güneşte kurutulan bu çekirdekler fabrikalarda işlenerek sıvı macun hâline getirilir, ardından şeker ve kakao yağıyla harmanlanarak pütürsüz formuna kavuşur.

Farklı Lezzetler ve Çeşitler

Çikolata dünyası bitter, sütlü, beyaz, dolgulu ve pralin gibi temel çeşitlerin yanı sıra günümüzde Ruby çikolatası ve Dubai çikolatası gibi yenilikçi türlerle de zenginleşmektedir. Eşsiz tadı ve insan ruhunu mutlu eden yapısıyla çikolata, antik çağlardaki tanrısal kökenlerinden bugünün modern sofralarına uzanan heyecan dolu yolculuğunu kesintisiz sürdürmektedir.

Bu yazı, Vikipedi'deki Çikolata maddesinden yararlanılarak derlenmiştir (CC BY-SA 4.0).