Kanadalı deniz ürünleri iş insanının mali sıkıntıları, sanat koleksiyonuna ne olacağına kimin karar vereceği tartışmasına dönüştü. Koleksiyonda, bazı uzmanların ait oldukları topluluklara iade edilmesi gerektiğini söylediği düzinelerce yerli halk eseri bulunuyor.
Clearwater Seafoods şirketinin ortak kurucularından olan milyarder iş insanı John Risley, mart ayında yaklaşık 1 milyar dolar borçla alacaklı korumasına giren CFFI Ventures adlı yatırım şirketinin çöküşünün ardından yüzlerce sanat eseri ve antika üzerindeki anlaşmazlığın içinde yer alıyor.
Dava sürecine dahil olan nesneler arasında yaklaşık 30 yerli halk eseri bulunuyor; bunlar arasında sepetler, mokasenler, dokumalar ve kemik oymalar yer alıyor. Endişeleri ilk kez duyuran CBC'nin Kanada Basın Ajansına aktardığı habere göre bunlardan bazıları Inuit, Mi'kmaq veya Cree yapımcılara atfediliyor; bazılarında ise yalnızca yerli halk şeklinde belirsiz bir tanımlama bulunuyor ve sanatçı ya da tarih bilgisi yer almıyor.
Bu bilgi eksikliği, iade uzmanlarının nesneler el değiştirmeden önce yerli halk topluluklarına danışılması çağrısında bulunmasına yol açtı.
Western Üniversitesinde tarih ve yerli halk araştırmaları profesörü olan Cody Groat, Kanada Basın Ajansına verdiği demeçte, anlaşmazlığın yerli halkların kültürel miraslarıyla bağlantılı nesnelerin satışında ne zaman söz sahibi olması gerektiğine dair daha geniş soruları gündeme getirdiğini söyledi. Groat, en iyi sonucun kültürel açıdan önemli nesnelerin ait oldukları topluluklara iade edilmesi olacağına inanıyor.
Ancak Risley, koleksiyonunda iade edilmesi gereken nesneler bulunduğu fikrine karşı çıkıyor.
Kanada Basın Ajansına konuşan Risley, ilke olarak iadeyi desteklediğini ancak satın aldığı eserlerin, kültürel açıdan hassas malzemelerin zaten incelemeye tabi tutulmuş olması gereken saygın satıcılar ve müzayede evleri aracılığıyla edinildiğine inandığını söyledi.
Risley, koleksiyonumuzda bu tür parçalar yer almaz diyerek satıcıların ve müzayede evlerinin iade endişeleri doğurabilecek nesnelerle ilgilenmeye pek istekli olmadığını ekledi.
Kanada Müzeler Birliğinin Yerli Konseyi Risley'in gerekçesine katılmıyor. Kanada Basın Ajansına yaptığı açıklamada konsey, bu tür nesnelerin kültürel önemini koleksiyoncular, satıcılar veya müzeler yerine yerli halk topluluklarının kendilerinin belirlemeye en uygun olduğunu savundu.
Bu anlaşmazlık, Risley'in alacaklılarının CFFI Ventures şirketinin çöküşünden doğan alacaklarını tahsil etmeye çalıştığı sırada ortaya çıktı.
Eylülde Nova Scotia'daki bir mahkeme, şirketin varlıklarının büyük bölümünün, CFFI'nin borcunun büyük kısmını elinde bulunduran New York merkezli HPS Investment Partners şirketinin iştiraki olan New Tide Capital adlı şirkete devredilmesini onayladı.
Varlıklar arasında yaklaşık 8,1 milyon dolar değerinde 1.200'den fazla sanat eseri ve antikadan oluşan bir koleksiyon bulunuyordu. Bunlar arasında Kanadalı halk sanatçısı Maud Lewis'in 95'ten fazla resmi, Yediler Grubu üyelerinin eserleri ve Inuit sanatçılar Jessie Oonark ile Irene Avaalaaqiaq Tiktaalaaq'ın parçaları yer alıyordu.
Ancak 669 nesnenin mülkiyeti ayrı bir anlaşmazlık noktası hâline geldi. Risley, bu eserlerin şirketine değil şahsen kendisine ait olduğunu savunuyor. New Tide Capital adlı şirketin avukatı mahkemeye, şirketin anlaşmazlığı özel olarak çözmeye çalışacağını söyledi.
Yerli halklara ait eserler, tartışmalı listede yer alıyor.
Kanada'da yerli halklara ait kültürel nesnelerin iadesini düzenleyen kapsamlı bir yasal çerçeve bulunmuyor ve özel koleksiyonlar belirli zorluklar yaratıyor. Koleksiyonlarını açıklama ve eserlerin kökenini araştırma baskısıyla sık sık karşılaşan müzelerin aksine, özel koleksiyoncular genellikle benzer bir yükümlülük altında bulunmuyor.
Kanada Müzeler Birliğinin icra direktörü Lauren Wheeler, CBC'ye verdiği demeçte, Risley'in elindeki eserler hakkında mevcut bilgilerin sınırlı olmasının, özel ellerdeki kültürel açıdan önemli nesneleri belirlemenin ne kadar zor olabileceğini gösterdiğini söyledi.
Birlik, müzeleri zorlama, zorla yerinden edilme veya diğer şüpheli koşullar yoluyla edinilen nesneleri belirlemek ve iade etmek için yerli halk topluluklarıyla birlikte çalışmaya teşvik eden bir rehber geliştirdi. Wheeler, özel koleksiyoncuların da benzer uygulamaları izlemesi gerektiğini düşünüyor.
Kanada'daki Inuit halkını temsil eden ulusal kuruluş Inuit Tapiriit Kanatami da koleksiyondaki potansiyel olarak önemli Inuit nesnelerinin incelenmesine yardımcı olmayı ve uygun olduğunda iadelerini kolaylaştırmayı teklif etti.
Şu an için Risley'in koleksiyonundaki yerli halklara ait eserlerin usulsüz şekilde edinildiğine dair bir kanıt bulunmuyor; ayrıca belirli bir topluluk da mahkeme sürecinde tespit edilen nesnelerden herhangi biri üzerinde hak iddiasında bulunmuş değil.
