Wikipedia'nın “Ay'daki yapay nesnelerin listesi” başlıklı maddesinin en üstünde kısa bir uyarı notu yer alır: Liste yüzden fazla nesneyi kapsasa da tam olmaktan çok uzaktır. Ay yüzeyine saçılmış “daha önemsiz” eşyalar, yani astronotların geride bıraktığı iğneler, heykeller, golf topları, plaketler, çekiçler ve anıtlar bu listeye dâhil edilmemiştir. Bunlar arasında Ay Kütüphanesi adı verilen bir nesne vardır. Bu nesne, insan uygarlığının kalıcı bir kültürel hafızasını korumak üzere tasarlanmış bir tür koruma sandığıdır. Binlerce büyük yazılı eserin tam metni, ancak mikroskopla okunabilecek kadar küçük bir nano yazı tipiyle nikel bir levhanın üzerine kazınmıştır. Türümüzün bu son vasiyetinin üst kısmına yakın bir yerde, herkesin düzenleyebildiği ansiklopedi Wikipedia'nın İngilizce baskısı bulunur.

Amerikan Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi astronotu David R. Scott'ın 1971'de Ay'da bıraktığı kâğıt İncil'in aksine Ay Kütüphanesi'nin biçimi gama ışınlarına karşı geçirimsizdir ve milyarlarca yıl dayanması beklenir. Wikipedia için sonsuzluğa kazınmak, uzun süredir ertelenen bir zafer anlamına geliyordu. 2007'de Wikipedia, var olmuş en büyük ansiklopedi hâline gelmiş ve Çin'in imparatorluk dönemine ait Yongle Ansiklopedisi'nin altı yüz yıl süren egemenliğini sona erdirmişti. Bazıları onu dünyanın ilk dijital harikası olarak adlandırdı; ancak Wikipedia bu eşiğe yalnızca cılız bir coşkuyla ulaştı. Övgüler sönüktü ve bu başarıyı anıtlaştıran tek heykel çok az biliniyordu; çünkü heykel, nedense Polonya'nın sınır kasabası Słubice'de (nüfusu 16.000) duruyordu.

Dolayısıyla 2018'de Beresheet adlı özel bir Ay iniş aracının Ay Kütüphanesi'ni yörüngeye taşıması, alışılmadık biçimde kelimenin tam anlamıyla yükseltilmiş bir onurdu. Aracın ağır ağır ilerleyen iki aylık uçuş rotası 11 Nisan 2019'da Ay'ın üzerinde sona erdi; yedi yıllık planlama ise yalnızca birkaç saniye içinde bozuldu. Beresheet uzaktaki pilotlarıyla bağlantısını yitirdi ve ardından ince atmosferden geçerek öyle şiddetli çarptı ki parıldayan bir nikel disk Huzur Denizi'nin yüzeyine doğru çok uzaklara savruldu. Ay Kütüphanesi, yaratıcısının deyimiyle “30 milyon sayfalık bir frizbiye” dönüşmüştü. O tarihten beri bir daha görülmedi.

Wikipedia kendine özgüdür; kendi döneminin en tuhaf ve en sıra dışı başarılarından biridir ve kendisinden önce gelenlere ya da onun yerini almak üzere tasarlanmış herhangi bir şeye hiç benzemez.

İlk başta bu acemice saygı gösterisi Wikipedia için bir başka hayal kırıklığı gibi göründü. Oysa kendi tarzında kusursuzdu. Ay Kütüphanesi'nin planlanmamış son uçuşu içten bir saygı duruşuydu: öngörülemez, kaotik, denetlenemez ve herkesin beklediğinden çok daha geniş etkili bir saygı duruşuydu. Wikipedia kendine özgüdür; kendi döneminin en tuhaf ve en sıra dışı başarılarından biridir ve kendisinden önce gelenlere ya da onun yerini almak üzere tasarlanmış herhangi bir şeye hiç benzemez. Yirmi beş yıl önceki doğuşundan bu yana gündelik yaşamın dokusunun bir parçası hâline gelmiş, bilgi arama deneyiminin sessizce ayrılmaz bir parçası olmuş, açık bir örneği ya da rakibi bulunmayan bir varsayılan hâline dönüşmüştür. Ömrünün büyük bölümünde eşsiz bir üstünlüğe sahip olmuştur: yalnızca bir ansiklopedi değil, ansiklopedinin ta kendisi, diğer bütün başvuru eserlerine son verecek bir referans çalışması olmuştur.

Wikipedia'ya trilyonlarca kez başvurulmuş ve milyarlarca insan tarafından okunmuş olsa da bu milyarların çok azı nasıl işlediğini ya da nereden geldiğini bilir. Wikipedia'nın kafa karıştıran pek çok özelliğinden biri de uyandırdığı merak eksikliğidir. Ansiklopediye genel olarak coşkuyla yaklaşanlar bile bazen “doğrulama uzmanlarına para ödemek” için bağış yapar; oysa Wikipedia'nın böyle bir kadrosu olmadığını, en azından ücretli bir doğrulama uzmanı bulunmadığını bilmezler. Kamuoyundaki imajı, Wikipedia'nın simge ismi Jimmy Wales ile iç içedir; bunun bir nedeni de onun hüzünlü yüzünün fotoğraflarının bu bağış çağrılarına sık sık eşlik etmesidir. Yüz güven verici, sevecen ve sakallıdır. Wales bir keresinde Wikipedia okumayı sosis yemeye benzetmişti: “Tadını sevebilirsiniz ama nasıl yapıldığını görmek istemeniz şart değildir.”

Wikipedia'yı mümkün kılan paradoksun bir parçası da buradadır. Devasa ölçeği ve erişimi, ilk denendiğinde radikal, hatta şok edici olan bir deneyden doğmuştur. Bilginin üretimini seçkinler ve uzmanlarla sınırlamak yerine, katılmak isteyen herkese güvenmiş, sonra da onların istedikleri gibi çalışmasına izin vermiştir. “Halkın ansiklopedisi” olarak taşıdığı statü, kendisinden önce gelen uzmanlık hiyerarşisini ihlal etmiştir; aradan çeyrek yüzyıl geçmesine karşın Wikipedia, o ilk gülünçlük dalgasını hiçbir zaman tam olarak üzerinden atamamıştır. Bir alaycı, “Herkes Wikipedia'ya güvenmez ve herkes onu kullanır” demişti; bu gerçek yıllarca geçerliliğini korudu. Özellikle hayranları arasında, projenin daha ciddiye alınması gerektiğinde ısrar eden doğal bir karşı eğilim oluştu. Ancak bu gülünçlük takdir edilmelidir. Onun değerli bir koruyucu işlevi vardı: Wikipedia'nın gerçek değerini biçimlendirici döneminde biri öngörmüş olsaydı, Wikipedia asla ayakta kalamazdı.

Bu merak eksikliği, Wikipedia hakkında yayımlanan akademik olmayan kitapların azlığını açıklayabilir. Bunun bir kısmı da ön yargıdır. Bir dönem birçok yazar ve gazeteci Wikipedia'yı hor gördü.