Dünyanın dört bir yanından yorumcu hakları alanında çalışan meslek birlikleri ve uzmanlar, İstanbul'da bir araya geldi. Müzik Yorumcuları Meslek Birliği (MÜYORBİR) ev sahipliğinde gerçekleştirilen, uluslararası icracı sanatçı meslek birlikleri ağı SCAPR'ın 2026 Çalışma Grubu Toplantıları, 25 Eylül'e kadar devam edecek.
Yorumcu haklarının uluslararası düzeyde korunması ve geliştirilmesine yönelik çalışmalar yürüten meslek birliklerini aynı çatı altında buluşturan toplantıda, müzik endüstrisinin hızla değişen yapısı içerisinde icracı sanatçıların haklarının geleceği ve ülkeler arasında kurulabilecek yeni iş birliği modelleri değerlendirildi.
Yaklaşık 60 ülkenin yorumcu meslek birliği ve 200'e yakın alanında uzman isim; yorumcu haklarının uluslararası düzeyde korunması, dijital hak yönetimi, veri paylaşımı, lisanslama sistemleri ve yapay zekanın icracı sanatçıların haklarına etkisi başta olmak üzere sektörün güncel gündemini değerlendiriyor. Ülkeler arasındaki iş birliğinin ve meslek birlikleri arasındaki veri paylaşımının geliştirilmesine yönelik çalışmalar da toplantının önemli başlıkları arasında yer alıyor. Buluşmada ayrıca iki meslek birliği, yorumcuların ses ve icralarının yapay zeka teknolojileri karşısında korunmasına yönelik ortak çalışma yürütülmesini öngören bir anlaşmaya imza attı.
MÜYORBİR Yönetim Kurulu Başkanı Burhan Şeşen, dijital müzik ekonomisinin büyüklüğüne karşın yorumcuların haklarının yeni teknolojiler karşısında korunması için somut mekanizmalara ihtiyaç olduğunu belirtti. Şeşen, dünyada streaming olarak adlandırılan dijital müzik yayını ekonomisinin 40 milyar dolara ulaştığını ve dünya ekonomisinin yaklaşık yüzde 1'ini oluşturduğunun tahmin edildiğini söyledi. Türkiye için bu alanda açıklanmış net bir veri bulunmadığını ifade eden Şeşen, Türkiye'deki telif ekonomisinin yıllık yaklaşık 3 milyar TL olduğunu, MÜYORBİR'in yıllık telif toplama ölçeğinin ise yaklaşık 200 milyon TL'ye ulaştığını aktardı. Buna karşın hak sahiplerinin dijital dönüşümden adil pay alabilmesi konusunda hâlâ önemli eksikler bulunduğunu vurgulayan Şeşen, yapay zeka konusundaki çözümün net olduğunu dile getirdi. Şeşen'e göre bugüne kadar yapay zeka sistemlerinde kullanılan yorumcu sesleri ve icraları tespit edilmeli ve bu kullanımlar için hak sahiplerine tazminat ödenmeli. Bundan sonraki kullanımlarda ise kullanımın tespit edilebildiği ve yorumcunun telifinin doğrudan ödendiği bir mekanizma kurulmalı.
Şeşen, özel kopyalama harcına da dikkat çekerek 2024 yılında dünyada özel kopyalama harcı kapsamında 1 milyar avro toplandığını, Türkiye'nin ise 26 yıldır bu harcın hak sahiplerine ödenmediği tek ülke olduğunu belirtti. Dijitalleşmenin büyüttüğü ekonomide yorumcunun payını güvence altına alacak sistemlerin artık hayata geçirilmesi gerektiğini söyledi.
SCAPR Yönetim Kurulu Başkanı José Luis Sevillano ise farklı ülkelerdeki uygulamaların ortak çalışmalar açısından önemli bir deneyim sunduğunu belirtti. Sevillano, bugün yapay zeka ürünü şarkıların insanlar tarafından üretilen geleneksel müzik eserleriyle aynı platformlarda yarıştığını söyledi. Bu nedenle insan emeğiyle ortaya çıkan eserlerin ve icraların mutlaka bir karşılığı olması, bu kullanımın ödemesinin hak sahibine ulaşması gerektiğini ifade etti. Meslek birliklerinin ortak çalışmalarının bu açıdan çok kıymetli olduğunu vurgulayan Sevillano, özel kopyalama harcı, dijital platformlardan doğrudan ödeme ve yapay zeka kullanımlarının karşılığının hak sahiplerine ulaştırılmasının bugün en acil atılması gereken adımlar arasında bulunduğunu dile getirdi.
