Yeni bir dünya savaşının eşiğinde miyiz? Bu kasvetli konu, Donald Trump'tan Vladimir Putin'e, askeri ve istihbarat teşkilatlarının başkanlarına kadar liderler, askerler ve yetkililer tarafından giderek daha sık dile getiriliyor. Bu durum, Financial Times dış politika köşe yazarı Gideon Rachman'ın küresel diplomasi üzerine yaptığı son araştırmasında incelemesi için acil bir tema oluşturuyor. Rachman kitabının adını bazen Troçki'ye atfedilen, “Savaşla ilgilenmeyebilirsin ama savaş seninle ilgilenir” ifadesinden alıyor. Bu düşünce, çatışmaların onları düşünüp düşünmediğimizi umursamadığını ve ne olursa olsun kapımızı çalacağını özetliyor.
İnsanlığın şu anda özellikle güvenli olmayan bir noktada olduğu açık ancak güvenlik sorunlarımızın bu şekilde, kataloglanmış, haritalandırılmış ve analiz edilmiş olarak önümüze serilmesi neredeyse ezici görünüyor. Özetlemek gerekirse; nükleer silaha sahip en güçlü devletler olan ABD, Çin ve Rusya, her biri Trump'ın temsil ettiği milliyetçi Büyük Tekrar Harika mitine oynayan vicdansız ve çıkarcı güçlü liderler tarafından yönetiliyor. Dünyanın dört bir yanında demokrasiler geriletiliyor; İngiltere, Fransa ve Almanya gibi liberalizm kaleleri bile Putin yanlısı aşırı sağın ele geçirmesine karşı savunmasız görünüyor. Kurallara dayalı uluslararası düzen ve BM, DTÖ, NATO gibi kurumları adı geçen güçlü liderler tarafından kasıtlı olarak zayıflatılıyor ve şu anda her zamankinden daha güçsüz durumdalar.
Putin yeni dünya düzenini güçlünün haklı olduğu kuralıyla tanımladı ve bunun sonucunda çatışmalar savaş sonrası dönemde eşi benzeri görülmemiş bir hızla patlak vermeye başladı. Rachman'a göre yalnızca 2024 yılında 61 çatışma ve 11 tam kapsamlı savaş yaşandı. Bunlar arasında Gazze'nin yanı sıra Sudan'daki gibi batıda çok daha az görülen çatışmalar da yer alıyor. 2025 yılının ortalarına kadar Sudan'daki çatışmalar 150 bin kişinin savaş alanında hayatını kaybetmesine yol açtı. 2026 yılında, 1945'ten bu yana Avrupa'daki en büyük kara savaşı olan Ukrayna'daki çatışma ve Orta Doğu'da 20 yıldan fazla süredir en yıkıcı olan İran kaynaklı durum dahil olmak üzere birçok devlet temelli çatışma devam ediyor. Bunlar çoğunlukla kendi bölgeleriyle sınırlı kalmakla birlikte, Rusya'nın Kuzey Kore birliklerini konuşlandırması ve NATO'nun kararlılığını sınaması, İran'ın küresel deniz taşımacılığını tıkaması ve Ukrayna'nın Körfez ülkelerine insansız hava aracı kullanımı konusunda tavsiyelerde bulunmasıyla birlikte örtüşmeye ve yayılmaya başladı.
Bu potansiyel çatışma noktalarından en hızlı şekilde dünya savaşına yol açabilecek olanı Çin ile ABD'yi doğrudan karşı karşıya getirebilecek Tayvan'dır. Onlarca yıldır Tayvan'ın güvenliği ABD donanmasının üstünlüğüyle garanti altına alınmıştı ancak şimdi Pekin, devasa bir askeri yığınağın ardından Washington'dan daha fazla savaş gemisine sahip bulunuyor. Changxing Adası'ndaki tek Çin tersanesinin tüm ABD tersanelerinin toplamından daha büyük bir kapasiteye sahip olduğu söyleniyor. Yine de Şi Cinping, ABD'nin Tayvan'ın yardımına gelmesi durumunda sonucun bir kan banyosu olacağını biliyor; bu nedenle ABD başkanları çoğunlukla ABD'nin Tayvan'a olan bağlılığını vurgulamaya özen gösterdi. Ancak Trump bu konuda çok daha çekimser bir tutum sergiledi ve bu yılın mayıs ayında yaptığı bir açıklamada şu anda en son ihtiyaç duydukları şeyin 9 bin 500 mil uzaktaki bir savaş olduğunu belirtti. Bu tutum, Çin'in bir saldırı girişiminde bulunma riskini artırıyor.
Yeni küresel güvensizliğin temelinde Çin ile ABD arasındaki değişen güç dengesi yatıyor. Amerikan hegemonyası hakkında ne düşünülürse düşünülsün, ABD soğuk savaş sonrasında mağdurların uluslararası hukuka makul bir şekilde başvurabileceği bir istikrar türü sağlamıştı. Irak'ın 2003 yılında işgal edilmesi bu sistemi yok etti ve ABD'nin orada ile Afganistan'daki başarısızlığı gelecekteki başkanları müdahaleden vazfetti. Obama, 2012 ile 2015 yılları arasında Esad rejiminin, Rusya'nın ve Çin'in yasa dışı eylemlerine karşı üç kez müdahale etmemeyi seçti ve bu durum bir Amerikan geri çekilmesinin sinyalini verdi. Trump yönetimi bunu bir adım daha ileri götürerek BM Güvenlik Konseyi ve DTÖ gibi savaş sonrası kurumların kaçınmak için kurulduğu türden dışlayıcı, gümrük vergisine dayalı korumacılığa geri döndü. Burada 1930'lu yılların yankılarını fark etmemek elde değil; ki bu dönem aynı zamanda Önce Amerika sloganının popülerleştiği zamandı.
