Leiden Üniversitesinden arkeologlar Carol van Driel-Murray ve Mark Driessen, 2 bin yıllık bu gizemli dosyayı zengin bir bilgi kaynağı olarak nitelendirdi. Geç Demir Çağı ve erken Roma dönemine ait çok az iskeletin günümüze kadar korunmuş olması, büyük ölçüde sağlam kalan bu iskeleti değerli bir araştırma kaynağı haline getiriyor. Van Driel-Murray ve Driessen, yeni kitapları Erken Roma Kalesi Velsen'den Şiddet Kurbanları'nda (Victims of Violence from the Early Roman Fort Velsen) bu adamın ölüm nedenini yeniden kurguladı. Bu disiplinler arası çalışma, arkeolojik, tarihi ve adli tıp bulgularını bir araya getirdi.
Ancak her şeyin başlangıcına dönecek olursak; 1977 yılında amatör arkeologlar, bir zamanlar Velsen Roma kalesinin bulunduğu yerde bir kuyu ortaya çıkardı. Bu kuyunun dibinde askeri kemer, hançer, yüzük, broş ve bir askere ait sandalet bulunan neredeyse tam bir erkek iskeleti keşfettiler. Arkeologlar ve tarihçiler o günden bu yana bu kişinin akıbeti üzerine spekülasyonlar yapıyor.
Bu buluntu kısa süre içinde antik bir Roma kaynağıyla ilişkilendirildi. Romalı tarihçi Tacitus, Yıllırlar (Annals) adlı eserinde, Romalıların daha yüksek vergi talep etmesi üzerine Frizlerin MS 28 yılında nasıl ayaklandığını anlatmıştı. Acaba bu cinayetle bir bağlantı olabilir miydi?
Driessen ve Van Driel-Murray, ampirik kanıtlardan yoksun olduğu için bu hipotezi olduğu gibi kabul etmek istemedi. Van Driel-Murray, yazılı kaynaklar ile arkeolojik bulguların genellikle farklı hikayeler anlattığını belirtti. Antik kaynaklar Romalıların MS 28 civarında Ren nehrinin kuzeyindeki bölgeden çekildiğini varsayarken, arkeolojik bulgular çok daha uzun süreli bir varlığa işaret ediyor.
Kuyudaki iskelet o kadar çok soruyu beraberinde getirdi ki bu arkeolojik dosyanın yeniden açılmasına karar verildi. Birkaç yıl boyunca arkeologlar, uzmanlar ve hevesli öğrencilerden oluşan bir ekip; izotop, adli tıp, osteoarkeolojik analizler ve 3 boyutlu görüntüleme dahil olmak üzere en son teknikleri kullanarak kalıntıları inceledi.
Araştırmacılar, göğüs kafesinin içi dahil olmak üzere iskelet üzerinde bıçak yaralarına dair yeni kanıtlar ve pelvis bölgesinde çok sayıda delik buldu. Üç boyutlu modelleri kullanarak bunların nasıl yapıldığını yeniden oluşturdular. Araştırmacılar, yaraların büyük olasılıkla bir Roma askeri hançeri tarafından, muhtemelen kuyuda adamın yanında bulunan hançerle açıldığını ifade ediyor.
Bıçak yaralarının sayısı şaşırtıcı derecede yüksek. Driessen, adli tıp uzmanlarının bunun çok vahşi bir cinayet olduğunu söylediğini belirterek bu durumun fail veya faillerin bu adama karşı son derece öfkeli olduğunu gösterdiğini vurguladı. Driessen, bunun şiddetli ve hedef odaklı bir intikam eylemi olması gerektiğini, kaledeki savunma amaçlı bir çatışmanın ölüm nedeni olma ihtimalini ise oldukça zayıflattığını düşünüyor.
Peki, vahşice öldürülen bu adam kimdi? Araştırmacılar onun bir subaydan ziyade normal bir asker olma ihtimalinin daha yüksek olduğunu düşünüyor. Adamın üzerinde aşınmış bir Roma hançeri vardı ve kemeri farklı parçalardan oluşuyordu. Buna karşılık, hançer kını ise tamamen Roma ihtişamını yansıtıyordu.
Yaklaşık 1,90 metre boyundaki bu adam, dönemi için şaşırtıcı derecede uzun ve oldukça kaslıydı. Bu nedenle 1980'lerin başındaki arkeologlar onun bir Friz olabileceğini öne sürmüştü. Ancak en son tarihleme yöntemleri ekibi farklı bir sonuca götürdü: Adamın diş minesindeki izotoplar, çocukluğunun güney Avrupa'da geçtiğini gösteriyor. Yerel yiyecek ve su, diş minesinde birinin gençliğini nerede geçirdiği hakkında daha fazla bilgi veren izler bırakır.
Her gizemli dosyada olduğu gibi buradaki en büyük soru da katilin kim olduğu. Driessen, modern yöntemlerle antik bir cinayeti çözmeye çalıştıklarını ve tek bir teoriyi seçmediklerini belirtti. Doğa bilimlerinde tek bir açıklamanın norm olduğunu ancak insan aktörlerin bulunduğu böyle bir arkeolojik vakada birden fazla senaryoyla çalışmanın çok daha doğru olduğunu ifade etti.
Yazdıkları kitap da tam olarak bunu sunuyor. Senaryolardan biri, Tacitus'un anlattığı gibi vergilere duyulan öfkeyle adamın kaleye düzenlenen bir saldırı sırasında Frizler tarafından öldürüldüğü yönünde. Bir diğer senaryoda ise onun askeri komuta kademesi tarafından infaz edilen bir firari olma ihtimali araştırılıyor. Başka bir senaryoda ise yerel halktan bir veya daha fazla kişi tarafından misilleme olarak öldürüldüğü üzerinde duruluyor.
Driessen ve Van Driel-Murray, cinayetin meslektaşları olan diğer askerler tarafından görevi kötüye kullanmaya karşı bir misilleme olarak işlenmiş olmasını en yüksek ihtimal olarak değerlendiriyor. Ancak Van Driel-Murray kesin bir kesinlikten söz etmenin mümkün olmadığını kabul ederek okuyuculara kendi sonuçlarına ulaşmaları için meydan okuduklarını ifade ediyor.
