Prediyabet yani gizli şeker, Tip 2 diyabetin önemli bir uyarı sinyalidir. Kan şekeri seviyelerinin arttığı ancak Tip 2 diyabet kadar yüksek olmadığı anlamına gelen bu durum, yaşam tarzı alışkanlıklarını değiştirerek önlenebilir.
Sağlıklı bir açlık kan şekeri aralığı 70 ila 99 miligram arasında yer alır. Prediyabeti olan kişilerde açlık seviyeleri tipik olarak 100 ila 125 miligram arasındadır. Uzmanlara göre bu durum, kontrol altına alınmadığı takdirde vücutta çeşitli hasarlara yol açabilen Tip 2 diyabete dönüşebilir. İç Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Osman Erk, gizli şekerle ilgili bilinmesi gerekenleri aktardı.
Prediyabetin genellikle hiçbir belirtisi yoktur ve bu sorunu yaşayan kişilerin çoğu durumun farkında değildir. Dolayısıyla prediyabet olup olmadığını anlamanın tek yolu düzenli taramalar yaptırmaktır. Tip 2 diyabete dönüşmeye başladığında görülen erken belirtiler arasında özellikle geceleri sık sık idrara çıkma, yoğun susuzluk, düzenli yemek yemenize rağmen aşırı açlık hissi ve tükenmişlik yer alır.
Belirtisiz bir hastalık olması nedeniyle bir sağlık uzmanına görünmek ve tarama testleri yaptırmak büyük önem taşır. Prediyabetin teşhisini kolaylaştıran testler arasında açlık kan şekeri ve HbA1c bulunmaktadır. Açlık kan şekeri, en az sekiz saat boyunca su dışında hiçbir şey tüketilmediğinde yapılan bir ölçümdür. HbA1c testi ise son iki ila üç ay içindeki ortalama kan şekeri seviyesini ölçer.
Açlık kan şekeri sonucunun 100 ila 125 miligram arasında olması veya HbA1c sonucunun %5,7 ile %6,4 arasında çıkması prediyabete işaret eder. 100'ün altındaki açlık değerleri diyabet olmadığını, 126 ve üzeri değerler ise diyabeti gösterir. HbA1c için %5,7'den düşük değerler diyabet olmadığını, %6,5 ve üzeri değerler ise diyabet olduğunu kanıtlar.
Prediyabeti tedavi etmenin, Tip 2 diyabetin başlangıcını önlemenin veya geciktirmenin en iyi yolu sağlıklı yaşam tarzı değişiklikleridir. Besleyici gıdalar tüketmek ve egzersiz yapmak, kan şekeri seviyelerini düzenlemeye yardımcı olur. Toplam vücut ağırlığının %7'sini kaybetmek, Tip 2 diyabetin ortaya çıkma riskini yarıdan fazla azaltabilir. Ayrıca haftada 5 gün ve günde 30 dakika olmak üzere toplam 150 dakika egzersiz yapmak vücudu insüline karşı daha duyarlı hâle getirir.
Beslenme tarzında ilave şekerleri azaltmak, basit karbonhidratları kompleks karbonhidratlarla değiştirmek ve evde tencere yemeği yemek oldukça etkilidir. Kontrol altına alınmayan prediyabet ve sonrasında gelişen Tip 2 diyabet; kalp ve damar hastalıklarına, diyabet-hipertansiyon birlikteliğine, erişkinlerde en sık körlük sebebine, karaciğer yağlanmasına ve sirozuna yol açabilir. Ayrıca Alzheimer riskini 4 kat, felç riskini ise 3 ila 4 kat artırır.
Prediyabetin başlıca nedeni, hücrelerin insüline gerektiği gibi yanıt vermemesi durumunda ortaya çıkan insülin direncidir. Genetik faktörler, karın bölgesinde biriken fazla yağ, hareketsizlik, kronik stres, yetersiz uyku, işlenmiş gıdalar, uzun süreli steroid kullanımı ile hipotiroidizm ve Cushing sendromu gibi hormonal bozukluklar insüline yol açabilir. Tip 2 diyabetin aile öyküsü, obezite, 45 yaş ve üzerinde olmak, sigara içmek, gebelik diyabeti öyküsü, uyku apnesi ve Polikistik Over Sendromu da risk faktörleri arasında yer alır.
Prediyabetin en önemli komplikasyonu Tip 2 diyabete dönüşmesidir. Bu durum kalp krizi, inme, sinir hasarı, göz ve böbrek sorunları riskini artırır. Stresi yönetmek, sigarayı bırakmak, uyku bozukluklarını düzeltmek ve yüksek kolesterol ile tansiyonu kontrol altında tutmak riskleri azaltmaya yardımcı olur.
