Yonca Eldener'in “Göbeklitepe Muhafızı” adlı romanı, arkeolojiyi macera, mitolojiyi polisye ve inanç tarihini felsefeyle harmanlayarak çok katmanlı bir anlatı sunuyor. Kitap, Yedi Uyuyanlar ve İstanbul'un Hayaletleri ile birlikte Eldener'in tarih kurmacasının temel taşlarını oluşturuyor.
Roman, Göbeklitepe'den günümüze medeniyetin dönüm noktalarını gizemli bir polisiye anlatısıyla birleştiriyor. Hikayede, baştan sona hâkim olan duygu koyu bir yalnızlık ve derin bir kimsesizliktir. Okur, bu ağır yalnızlıktan sıyrılmak ve köklerine tutunmak için geçmişiyle bağ kurmaya çalışan insanların macerasına ortak oluyor.
Eldener, aynı evin farklı odalarında Eren Hanım'ın kadim Karca dilinin harflerini çözümlerken, oğlu Kâmil'in dijital güvenlik ağlarını ve şifreleri ele almasını konu ediyor. Bir taraf geleneksel yöntemlerle tarihin gizemli topraklarında dolaşırken, diğeri e-postalara, kurumsal hesaplara ve algoritmalarda gizli resmi bilgilere sızıyor. İşlerine başladıklarında bile şahsi sırlarını birbirlerinden bile itinayla saklıyorlar.
Roman, karakterlerin iç dünyalarına açılan kapıyı “paylaşılmayan duygular çözülmeden bekleyecek şifreler gibiydi” diyerek açıyor. Gizem, kişilerin kendini ve hemen yanı başındakileri bir körebe bandının ardında ebeleme çabasıyla daha da kuvvetleniyor.
Eldener'in karakterleri hüzünde olsun, öfkede olsun yüksek sesle konuşmuyor. Varlık Vergisi'nin ardından akrabaları ve komşuları başka ülkelere göç ettiğinde, doğup büyüdükleri topraklarda âdeta yersiz yurtsuzluğa sürgün edilmiş, anılarının sıcaklığını yitirmiş insanların hikâyesi anlatılıyor. Roma'nda “belleğini yitiren adam hep göç etmiştir” sözüyle köklerinden kopmanın bir diğer adı vurgulanıyor.
Göbeklitepe Muhafızı, antik bir heykelin insanları ve kutsal emanetleri korumak için üstlendiği ağır yükü anlatıyor. Milas ve Harran gibi iki uzak coğrafya, tarihin derinliklerinden bugünün çıkar çatışmalarına uzanan imgesel köprülerle bağlanıyor. Urfa'nın kadim topraklarıyla Ege'nin taş anıtları arasındaki görünmez tarih bu ortak bellekte iç içe geçiyor.
Kitaba göre, muhafızın kutsal sırları sonsuza kadar saklayabilmesi için ağzı bile yok. O, gizli bir sözcük mezarlığı kadar derin bir sessizlik içinde vazifesini icra ediyor; duyduklarını dilsiz ruhuna gömüyor. Arkeolojide uzman bir dilbilimci olarak Eren Hanım'ın hayatı, ölümsüz ölülerle, dilsizlerle ve antik kalıntılarla söyleşerek biçimleniyor. Tek amacı “daha önce bu topraklarda yaşamış halkların tercümanı olmak” olarak tanımlanıyor.
Roman, ölümle doğumun sıklıkla birbirine karıştığı bir dünyada, Eren Hanım'ın oğlunu dünyaya getirdiği gün kocasını kaybettiğini anlatıyor. Titiz çalışmasıyla çoktan unutulmuş diller, tıpkı yeniden doğan bir insan gibi diriliyor. Uykusuz geceler boyu didinip sırrı çözülen bir dil, yalnızlığın nasıl giderileceğini de işaret ediyor.
Unutulmuş bir dili çözmek, romanda “tarihini bilmeyen kendisini, tarihi bilmeyen de insanlığı anlayamaz” diyerek vurgulanıyor. Karakterler, babalarının cinayet dosyasını çözmek için çaba sarf ederken, kendi adaletini sağlamanın yolunu araştırıyor. Hukukun ve resmi sınırların yetmediği yerde bireysel hak arayışı için gözünü karartıyor.
Göbeklitepe Muhafızı'nda insandan çalınanla tarihten çalınanlar bir potada eriyor. Eren Hanım ve Kâmil'in hikayesi, geçmişin izlerini sürerken aynı zamanda kendi kimliklerini bulma çabalarını da gözler önüne seriyor.
