İlk bakışta bir kaligrafi derneğine üye olmak ya da dikiş kursuna katılmak apolitik bir faaliyetin tam tanımı gibi görünebilir. Bir kütüphane toplantı odasında veya kilise salonunda toplanıp akşam yemeği yiyen, kaligrafi inceliklerini uygulayan ya da el örgüsü bir kazakta dikiş yapmayı öğrenen bir avuç insan, dünyamızın devasa ve karmaşık sorunları için ne kadar önemsiz olabilir?
Yine de demokratik kurumlarımız sorgulanırken sosyal medyadan uzaklaşıp bu tür buluşmalara bedenimizle, zihnimizle ve ruhumuzla katılmak, bu dönemde girişebileceğimiz en sessiz ve radikal uygulamalar arasında yer alabilir. Çevrim dışı olarak, tipik profesyonel ya da aile ve arkadaş gruplarımızın dışında ortak bir hobi etrafında insanlarla bir araya gelmek, özgürlüğün yalnızca hak ve yasalardan ibaret olmadığını; özgürlüğün bir araya gelme, yaratma ve neşe bulma becerisi olduğunu doğrulamaktır.
Halk arasında bir uç ya da iğne ele almak, yalnızlığa direnmek ve bağ kurmakta ısrar etmektir. Bu, günlük yaşamımızın toprağına bir özgürlük bayrağı dikmektir.
Zevklerimizi ve hobilerimizi belirleyip sürdürmek, bizim sadece işçi ve tüketici olmaktan ibaret olmadığını hatırlamamıza yardımcı olur. Evlerimizin mahremiyetinden dışarı adım atıp bu tür ortak uğraşlarda başkalarıyla buluştuğumuzda, yollarımızın normalde asla kesişmeyeceği insanlarla karşılaşırız: bir mühendis ile bir şair, mavi saçlı bir genç ile mor saçlı bir emekli, bir itfaiye şefi ile bir düğün kaligrafi sanatçısı.
Bu alanlarda demokrasi provası yapıyoruz. İpuçları alışverişinde bulunuyoruz, malzemelerimizi paylaşıyoruz, birbirimizin çabalarını takdir ediyoruz, deniyor ve başarısız oluyoruz, sonra tekrar deneyip tekrar başarısız oluyoruz. Güveni tartışmalar yoluyla değil, üreterek inşa ediyoruz.
Kaligrafi, yorgan dikme, örgü, sulu boya resim, seramik; bunlar sadece hobi değil, daha büyük bir sivil yaşam için birlikte pratik yapma yollarımızdır. Ellerimizin sadece ekranda kaydırma yapmaya değil, şekillendirmeye de muktedir olduğunu bize hatırlatırlar. Kültürün sadece ekranlarda ambalajlı olarak gelmediğini, bakım toplulukları içinde burada ve şimdi yapıldığını hatırlatırlar.
Yapay zekanın saniyeler içinde paragraflar üretebildiği bir çağda, keyif aldığımız hobileri belirlemenin ve bunları tanımadığımız diğer insanlarla birlikte yapmak için ortaya çıkmanın yavaş işi her zamankinden daha büyük önem taşımaktadır. Hobilerimizi öğrenmek veya mevcut dernekler oluşturmak ya da bunlara katılmak için kamusal alanlarda bir araya gelmek, yalnızca sabır ve dikkati değil, aynı zamanda ilişki kurmayı da öğretir.
Özgürlük; seçimin, oyunun ve tüm yönleriyle hayal gücümüzün varlığıdır. Gelecek nesillerin yalnızca teknolojik yeniliklerimizi değil, aynı zamanda ortak insanlığımızı da devralmasını istiyorsak; mürekkep, iplik, boya, kumaş, şablon ve kil sevgisiyle oluşan bu çemberlerde evlerimizin mahremiyetinin dışında bir araya gelmeye devam etmeliyiz.
Burada, şimdi, bugün gerçeğe uygun yaşamak; bizi yalnızlaştırmak, uyuşturmak ve metalaştırmaktan başka bir şey istemeyen güçlere direnmektir.
Václav Havel, zamansız denemesi Güçsüzlerin Gücü'nde, totaliter yönetim altında yaşayanları “gerçekte yaşamaya”, hayatlarını sanki rejim kim oldukları konusunda son sözü söylememiş gibi yürütmeye çağırmıştı. Devletin okulları, işletmeleri, mülkiyeti ve konuşmayı kontrol ettiği toplümlerde küçük direniş eylemleri bile önem taşır. 1980'li yılların sonlarına gelindiğinde bu sessiz direnç Orta Avrupa'ya yayılmıştı. Yazar Anne Applebaum, 1987 yılında Polonya'yı ziyaret ettiğinde, yasa gereği polise varlığını bildirmek zorunda olan arkadaşlarıyla kaldığını hatırlatır: “Biz bunu yapmıyoruz” demişlerdi. “Polisin evimizde kimin kaldığını bilme hakkına sahip olduğuna inanmıyoruz.” Binlerce insan aynı seçimi yaptığı için kural sonunda uyumsuzluğun ağırlığı altında çöktü.
Ancak Havel'in vizyonu, özel itaatsizlik ve uyumsuzluk eylemlerinin ötesine geçiyordu. Havel, toplumun “bağımsız yaşamı” olarak adlandırdığı şeyi besleyebilmeleri için insan çemberlerini (müzik grupları, edebi toplantılar, spor kulüpleri, bira yapım dernekleri) evlerinin dışında bir araya gelmeye çağırıyordu. Özgür nefes alabileceğimiz bu tür alanlara ihtiyacımız olduğuna inanıyordu. Birçok durumda bu tür topluluklar yenilik ve cesaret okulları haline geldi: gizli matbaalar, yeraltı eğitim girişimleri ve tüm özgürlük hareketini doğuran özgür sendikalar.
Havel'in o zamanlar yaptığı çağrı bugün bizim için de önem taşımaktadır. Burada, şimdi, bugün gerçeğe uygun yaşamak; bizi yalnızlaştırmak, uyuşturmak ve metalaştırmaktan başka bir şey istemeyen güçlere direnmektir. Gerçekte yaşamak, sadece tükettiklerimiz, tıkladıklarımız veya kar amacıyla ürettiklerimizle tanımlanmayı reddetmektir. Gerçekte yaşamak bir şeyleri birlikte yapmaktır: zanaat, bahçecilik, hikaye anlatımı, dikiş ve resim çemberlerinde toplanmak; kanaviçe, seramik ya da kaligrafi sevgisi etrafında bir araya gelip hayal gücümüzün iktidardakiler tarafından dikte edilmediği, ortak yaşamımızın toprağından fideler gibi büyüdüğü topluluklar yaratmaktır.
Üreticiler olarak bir araya geldiğimizde özgürlük pratiği yapmaya başlarız.
