Güney Afrika, koşan antilop sürüleri, dans eden insanlar, kanatlı, toynaklı ve boynuzlu insansı varlıklarla dünyanın en detaylı ve zengin kaya sanatı geleneklerinden birine ev sahipliği yapıyor. Bu eserlerin tamamı ince fırça darbeleriyle veya parmaklarla boyanmışken, bu sanatın şimdiye kadar eksik olan tek yönü şablonlardı.
Yapılan yeni bir araştırma, tüm Güney Afrika'daki ilk şablon kaya sanatını tespit etti. Bu keşfi iki kat daha sıra dışı kılan şey ise eserlerin var olan bir nesneden ziyade bir kalıptan üretilmiş olması; bu durum küresel ölçekte bile oldukça nadir görülüyor.
Witwatersrand Üniversitesinden kaya sanatı araştırmacısı David Pearce, bir süre neye baktığından tamamen emin olamadığını belirterek bu durumu optik illüzyonlara benzetiyor.
Pearce ve Cambridge arkeoloğu Kiah Johnson tarafından yürütülen çalışma, South African Archaeological Bulletin adlı dergide yayımlandı.
Araştırmaya göre Pearce ve Johnson, şablonları Güney Afrika'nın Mpumalanga eyaletindeki La Rochelle kaya sığınağında keşfetti.
Çevredeki yüksek rakımlı bölgeler sarp kayalıklarla ve neredeyse hiçbirinde resim bulunmayan sığ sığınaklarla kaplı. Resim barındıranlar ise genellikle solmuş durumda; yüzyıllardır süren güneş, rüzgar ve yağmur, kayalık yüzeylere tutunmuş olabilecek tüm boyaları alıp götürmüş.
La Rochelle ise bunlardan farklı bir özellik taşıyor. Sığınağın bölgeye göre oldukça büyük olduğunu belirten Pearce, tabanın betonla kaplı olmasının burayı çok sıra dışı kıldığını ifade ediyor. Sığınakta bir dizi ahşap sıra ve derme çatma bir vaaz kürsüsü bulunuyor, ayrıca mekan ara sıra kilise ayinleri için de kullanılıyor. Kaya sığınakları arasında bu durum oldukça sıra dışı kabul ediliyor.
Araştırmaya göre, sığınak boyunca alce eland, bubal ve insansı varlık resimleri dağınık halde yer alıyor. Bunların birçoğu avcı-toplayıcılara atfedilen, ince çizgili fırça boyama tarzını taşıyor.
Anna Steyn sığınağı ilk kez 1995 yılında kayda geçirirken, Mdudusi Maseko 2020 yılında yeniden inceledi. Ancak on yıllar süren araştırmalara rağmen, buradaki sıra dışı bir boya sıçramasının gözden kaçırıldığı çalışma yazarları tarafından vurgulandı.
Küresel dünyada tüm kara parça üzerinde keşfedilmesi gereken her şeyi keşfettiğimize dair yanlış bir algı bulunduğunu belirten Johnson, Afrika'nın bundan tamamen farklı olduğunu, en iyi araştırılmış yerlerin bile anlamadığımız ve muhtemelen asla anlayamayacağımız şeyler barındırdığını ifade ediyor.
Şablon sanatı Çin ve Paleolitik Avrupa'daki el baskılarından Avustralasya'daki bumerang, balta ve kazuları yansıtan günlük nesnelere kadar dünya genelinde biliniyor. Yalnızca 9 santimetre (3.5 inç) boyundaki bu insan benzeri figürler ise günlük nesneler kullanılarak yapılmamıştı.
Bu figürleri oluşturmak için bir kişinin oturup balmumundan, kilden veya ahşaptan bir kalıp yapması, bunu kaya yüzeyine tutarak yüzey üzerine boya üflemesi veya sıçratması gerekiyordu.
Pearce'e göre özel olarak üretilmiş şablonlar son derece nadir bulunuyor. Bu durum, söz konusu şablonu yalnızca Güney Afrika'da değil, küresel ölçekte de sıra dışı kılıyor.
Ortada herhangi bir emsal, yerel tarih veya kaydedilmiş etnografya bulunmuyor ve bu durum sanatın açıklanmasını oldukça zorlaştırıyor. Pearce, eseri kimin, ne zaman ve neden yaptığını bilmediğini ancak eserin açıkça orada ve var olduğunu vurguluyor.
Johnson, eğer burayı tek bir grubun yeniden ziyaret ettiğini varsayarsak ziyaretler arasında çok şeyin değiştiğini belirterek bunun hem yenilik hem de paylaşılan alan ve felsefe açısından merak uyandırıcı bir anlık görüntü sunduğunu ifade ediyor.
Bölgedeki kaya sanatlarının büyük kısmının ne kadar solmuş olduğu göz önüne alındığında, geçmişte daha fazla şablonun var olmuş olabileceği ve bunların her geçen yağmurla birlikte yıkanarak yok olduğu tahmin ediliyor.
Pearce, bölgede daha fazla kaya sanatı aradıklarını ancak henüz çok fazla şey bulamadıklarını belirtiyor. Bununla birlikte daha fazlasının olma ihtimalinin tamamen geçerli olduğunu, sadece henüz keşfedilmemiş olabileceğini ekliyor.
Alternatif olarak şablonların sığınak duvarları için tasarlanmış bir sanat olmayabileceğini öne süren Pearce, insanların vücutlar üzerine, kıyafetler üzerine ya da taştan inşa edilmiş yapılar üzerine şablonlar uygulamış olabileceğini belirtiyor. Bu yöntem yaygın olarak kullanılmış ancak kaya yüzeylerine uygulanmamış olabilir.
Anlamı veya kökeni ne olursa olsun, bu keşif zaten zengin ve uzun bir geçmişe sahip olan kaya sanatına yeni bir katman ekliyor.
Güney Afrika'nın dünyanın en detaylı ve zengin kaya sanatı koleksiyonlarından birine sahip olduğunu belirten Pearce, bu keşfin yerel geleneklerin çeşitliliğine ve karmaşıklığına sadece katkı sağladığını ifade ediyor.
